'Het einde van het Westen hoeft geen drama te zijn', zegt beschavingsdenker Amitav Acharya

In dit artikel:

Amitav Acharya, hoogleraar internationale betrekkingen aan de American University in Washington DC, betoogt dat de wereld afstevent op een tijdperk waarin het Westen niet langer de dominante speler is. In een interview bij zijn boek *The Once and Future World Order* (2025), en tegen de achtergrond van de Amerikaanse 250ste verjaardag in 2026, stelt hij dat de bekende “liberale wereldorde” nooit echt mondiaal is geweest, maar vooral een westers model dat andere machtscentra uitsloot.

Acharya wijst erop dat veel ideeën die lang als typisch Westers golden — zoals democratie, individuele vrijheden en internationaal recht — ook elders zijn ontstaan of ontwikkeld. Hij haalt onder meer de Iroquois-federatie aan, de wetgeving van de Indiase koning Ashoka en de invloed van islamitische wetenschap op de Europese Renaissance. Volgens hem is de geschiedenis beter te begrijpen als een netwerk van meerdere beschavingen die elkaar voortdurend beïnvloeden, niet als een strijd tussen “het Westen” en “de rest”.

De recente spanningen rond Iran en de veranderende houding van Europa tegenover de VS ziet hij als tekenen dat de Amerikaanse hegemonie verder afbrokkelt. Trump versnelde volgens hem vooral een proces dat al langer gaande was: bondgenoten gaan minder vanzelfsprekend mee in Amerikaanse lijn, en kleinere landen zoeken meer speelruimte tussen grootmachten. In plaats van een wereld van rivaliserende blokken voorziet Acharya een “multiplex”: een open, veelzijdige orde waarin staten, bedrijven en netwerken samen invloed uitoefenen.

Tegelijk is hij kritisch over grootmachtpolitiek in het algemeen. Hegemonie schaadt volgens hem niet alleen onderworpen landen, maar uiteindelijk ook de hegemon zelf. Democratie noemt hij belangrijk, maar historisch kwetsbaar; eerst moeten voorwaarden als rechtvaardigheid, economische ontwikkeling en bescherming tegen geweld op orde zijn.