Het einde der tijden kan ook goed nieuws betekenen

In dit artikel:

In hun nieuwe boek *Eindtijdfascisme en de strijd om het leven op aarde* waarschuwen Naomi Klein en Astra Taylor voor een ideologische alliantie tussen religieuze eindtijdgelovigen, politieke machthebbers en miljardairs uit de Big Tech. Volgens de auteurs delen deze groepen het idee dat de wereld op een catastrofe afstevent en dat een uitverkoren minderheid die zal overleven.

De auteurs wijzen op fanatieke christelijke, islamitische en joodse bewegingen die de ondergang van de wereld verwachten of zelfs willen bespoedigen. Nieuw is volgens hen dat dit apocalyptische denken samenvalt met de macht van technologiebedrijven. Rond Donald Trump zouden politici en ondernemers beschikken over middelen om mondiale rampen daadwerkelijk te veroorzaken. Techmiljardairs dromen ondertussen van een toekomst waarin menselijke arbeid en onderlinge contacten overbodig worden, terwijl zij zichzelf met bunkers of kolonies op Mars aan een mogelijke ramp denken te kunnen onttrekken.

Klein en Taylor onderscheiden dit ‘eindtijdfascisme’ van het klassieke fascisme van Hitler en Mussolini. Waar dat zich nog beriep op het collectief en het eigen volk, draait de nieuwe variant volgens hen vooral om extreem individualisme, egoïsme en minachting voor anderen. De belangen van de samenleving maken daarbij plaats voor persoonlijke rijkdom en macht. De auteur van het artikel vat die analyse samen met de stelling dat fascisme kapitalisme is dat zijn tanden laat zien.

Toch zien Klein en Taylor juist in collectieve organisatie een mogelijkheid om deze ontwikkeling zonder geweld te keren. Mensen zijn volgens hen onderling afhankelijk; zelfredzaamheid is mogelijk dankzij sociale voorzieningen en een wereld die gezamenlijk is opgebouwd. Als voorbeeld noemt het artikel de manier waarop de New Yorkse burgemeester Zohran Mamdani en zijn team mensen proberen te verenigen in plaats van tegenstanders uit te sluiten. Begrip, vertrouwen en het vormen van medestanders zouden effectiever zijn dan online vijanddenken.

Ook de coronapandemie wordt aangehaald: de aanvankelijke solidariteit brokkelde af toen complottheorieën over vaccins terrein wonnen. Tegelijk kan de expansie van Big Tech volgens het boek nieuwe vormen van verzet en samenwerking uitlokken. Dat geldt bijvoorbeeld voor de bouw van energie- en waterintensieve datacenters, die relatief weinig werkgelegenheid opleveren. In Nederland en elders hebben georganiseerde bewoners zich al met succes tegen zulke projecten verzet. Dat soort collectieve actie kan volgens de auteurs een begin vormen van een bredere strijd voor het behoud van mens en aarde.