Het Drents Archief bestaat 200 jaar. Dit zijn 10 topstukken
In dit artikel:
In het depot van het Drents Archief, waar zo’n 12 kilometer aan papier ligt opgeslagen bij constant 18°C en 50% luchtvochtigheid, is dit jaar aandacht voor twee eeuwen archivariaat sinds de aanstelling van Jean Samuel Magnin (archivaris vanaf 1827). Medewerker dienstverlening Renske van Donk leidt bezoekers langs een door medewerkers samengestelde lijst met topstukken die samen het sociale, bestuurlijke en culturele verleden van Drenthe illustreert.
Belangrijkste objecten en hun betekenis:
- Oudste document: een perkamenten oorkonde uit de middeleeuwen waarin de schenking van een boerderij en molen in Deuze aan het klooster in Coevorden is vastgelegd. Het stuk verwijst naar het klooster dat in 1233 werd gesticht en later (1260) naar Assen verhuisde, de plek van het huidige Drents Museum.
- Drentse Landrecht (1412): beschouwd als een vroege lokale grondwet, oorspronkelijk in fragmenten van perkament gevonden (250 stukjes). Een verkeerde restauratie rond 1900 verwoestte tekstdelen; pas een decennium geleden werd het zorgvuldig hersteld en op Japans papier geconserveerd.
- Oudste kaart van Coevorden (1550): een plattegrond van Jacob van Deventer in opdracht van Filips II, waarop stad, kasteel en kerk met oude cartografische nauwkeurigheid zijn vastgelegd—een zeldzame bron voor stedelijke ontwikkeling vóór latere vestingwerken.
- Manuscript Bartje (1935): twintig schoolschriftjes met het originele handschrift van Anne de Vries, waarin het Drentse personage Bartje ontstond. De fragiele schriftjes worden liggend bewaard en laten zien hoe lokaal cultuurgoed in persoonlijke notities kon ontstaan.
- Johan Picardt (17e eeuw): een van de eerste geschiedschrijvers die Drenthe beschreef; zijn verklaringen over hunebedden (onder meer mythen over reuzen en ‘witte wieven’) tonen hoe vroegmoderne bronnen folklore en observatie vermengden.
- Signalementskaarten en mugshots uit Veenhuizen (19e–begin 20e eeuw): fotokaarten en antropometrische gegevens van gedetineerden, waaronder Johannes Martinus Welving (geboren 1826) die wegens bedelen in de Rijkswerkinrichting belandde. Voor veel families vormen zulke kaarten de enige foto van voorouders.
- Hazenstrik uit een rechtsdossier (1801): een vreemd voorbeeld van een object dat in een archief belandde als bewijsstuk bij een rechtszitting van het oude rechtscollege De Etstoel—illustratief voor hoe materiële zaken ook juridische context kunnen dragen.
- Nalatenschap fotograaf Ben Schröer: meer dan 1.200 glasnegatieven (9x12 cm) met scherp beeld van dorpsleven, arbeiders, schoolklassen en landschappen tussen circa 1907 en 1950. Schröers oeuvre documenteert lokale modernisering, vakantiefoto’s en ook onheilspellende symboliek uit de jaren dertig.
- Materiaal van de TT: programmaboekjes, inschrijfformulieren en filmbeeld van het motorsportevenement waarvoor het archief veel materiaal beheert en publieksactiviteiten organiseert, met bijzondere belangstelling rond jubileumjaren.
Het artikel benadrukt niet alleen de wijdte van de collectie, maar ook de zorg die nodig is: behoudmaatregelen, beperkte toegang tot het depot (om klimaat en stukken te beschermen) en langdurige restauraties. Sommige vondsten—zoals de herstelde Landrecht of Schröers glasnegatieven—zijn dankzij moderne conservering en digitalisering opnieuw toegankelijk gemaakt. Tegelijkertijd legt het archief uit dat digitalisering steeds belangrijker wordt om de stroom aan nieuwe aanwinsten te kunnen verwerken en het geheugen van de provincie breed beschikbaar te houden.
Kort profiel Jean Samuel Magnin: geboren in Amsterdam 1796, autodidact die vanaf 1826-27 bij de provincie Drenthe werkte als archivaris en indexmaker. Hij inventariseerde oude statenarchieven en schreef invloedrijke historische werken, maar had financiële problemen die in 1857 tot ontslag leidden; hij overleed in 1888.
Waarom dit er toe doet: de verzameling toont hoe statelijke documenten, persoonlijke aantekeningen, foto’s en zelfs voorwerpen samen een veelstemmig beeld geven van Drenthe—van middeleeuwse kloosters en lokale rechtspraak tot 20e-eeuwse sociale fotografie en populaire cultuur. Het Drents Archief bewaart niet alleen officiële bronnen, maar ook herinneringen waar nazaten, onderzoekers en het brede publiek vandaag nog vraagtekens, herkenning en verhalen in vinden.