Het brandende schuldgevoel van een Nova-overlevende

In dit artikel:

Mazal Tazazo, een 36-jarige sociaal werkster uit Netivot in de Israëlische Gaza Envelope, overleefde op 7 oktober 2023 de aanval op het Nova-festival bij kibboets Re’im. Haar beste vriendin Daniel Cohen en haar vriend Yohai Ben Zecharia kwamen daar om het leven. Drie jaar later staat haar leven nog altijd grotendeels stil door het trauma, de angst en het schuldgevoel over haar eigen overleving.

Op het voormalige festivalterrein vertelt Tazazo bezoekers hoe zij samen met haar vrienden probeerde te ontsnappen toen Hamas-strijders het terrein aanvielen. Nadat zij een verkeerde vluchtroute hadden gekozen, liepen ze in een hinderlaag. Tazazo werd met een geweerkolf tegen haar hoofd geslagen. Haar hand, die ze instinctief tussen de kolf en haar schedel had gehouden, werd verbrijzeld. Ze hield zich vervolgens, bedekt met bloed, dood naast de lichamen van haar vrienden.

Toen de struiken om haar heen in brand werden gestoken, moest ze opnieuw vluchten. Ze rende en kroop naar een auto, waar ze urenlang verborgen bleef zonder te weten of ze was gezien. Uiteindelijk werd ze gered. Haar vrienden waren door de aanval en de brand zo zwaar verminkt dat hun identificatie lang duurde. Tazazo kreeg daardoor herhaaldelijk vragen van hun ouders of er misschien nog hoop was, terwijl zij wist dat ze voor haar ogen waren vermoord. Ze zegt dat ze haar beste vriendin meerdere keren heeft moeten begraven, omdat later steeds nieuwe lichaamsdelen werden gevonden.

Haar herinneringen uiten zich niet alleen in woorden. Geluiden, zoals het plotseling starten van quads, kunnen een acute paniekreactie veroorzaken. Ook vuur, dat haar uit haar schuilplaats verdreef en de lichamen van haar vrienden aantastte, is voor haar verbonden met levensgevaar. Tazazo zegt dat haar zoontje en haar geloof haar ervan hebben weerhouden zichzelf van het leven te beroven. Ze vertelt ook dat een andere vriendin na 7 oktober zelfmoord pleegde en dat zij zelf de gedachte aan de dood heeft overwogen.

De aanval vernietigde bovendien haar eerdere hoop op vreedzaam samenleven met Palestijnse buren. Tazazo richt haar bitterheid niet alleen op Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad, maar ook op Palestijnse burgers die volgens haar de aanval toejuichten. De internationale reacties raken haar eveneens. Ze zegt dat ze zich als Jood in Israël veiliger voelt dan in Europa en ervaart het als pijnlijk dat daders in delen van de westerse wereld soms als verzetsstrijders worden voorgesteld.

De schrijver verbindt haar verhaal met dat van Nova-overlevende Amit Musaei, die eveneens vrienden verloor en aan survivor’s guilt lijdt. Hun overleving hing volgens het artikel af van toevalligheden: Musaei kon met zijn terreinwagen een andere route nemen, terwijl Tazazo’s reflex om haar hand achter haar hoofd te houden haar leven redde. Beiden worstelen sindsdien met een stilgezet leven, verbittering en de vraag waarom zij wel overleefden en hun vrienden niet.

Een bezoek aan Yad Vashem plaatst die schuldgevoelens in een bredere historische context. De auteur benadrukt dat 7 oktober niet gelijkgesteld kan worden aan de industriële vernietiging van de Holocaust, maar ziet wel een overeenkomst in het trauma van overlevenden die beseffen dat zij alleen konden blijven leven doordat anderen stierven of omdat zij zichzelf in een wanhopige situatie moesten bevoordelen. Voor Tazazo, Musaei en veel andere overlevenden is de geschiedenis niet afgesloten: zij leven nog altijd midden in de gevolgen van 7 oktober 2023, terwijl hun omgeving en de wereld proberen door te gaan.