Het blijft vaak een raadsel wie vervuilende chemicaliën via het riool loost

In dit artikel:

Giftige stoffen die onopvallend via het riool weglekken vormen een groeiend probleem voor de waterkwaliteit in Nederland. Afvalwater van zowel grote chemiebedrijven als kleine ondernemingen (zoals kappers of autogarages) kan stoffen bevatten die rioolwaterzuiveringen niet goed uit het water halen. Daardoor komen onder meer zware metalen, benzeen en PFAS—een groep heel hardnekkige chemicaliën—uiteindelijk in sloten, meren en andere wateren terecht, met gevolgen variërend van vissterfte tot ongeschikt drinkwater en beschadigde zuiveringsinstallaties.

Het probleem bleef lange tijd onopgemerkt omdat lozingen via het riool ondergronds plaatsvinden en dus niet leiden tot zichtbare meldingen zoals stank of dode vissen. Sinds de invoering van strengere EU-regels voor waterkwaliteit en door gerichte onderzoeken komt de omvang beter in beeld. In 2023 nam het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier samen met omgevingsdiensten monsters bij 77 bedrijven in Noord‑Holland; bij 80% werden minimaal één zeer zorgwekkende stof gedetecteerd. Vaak wisten bedrijven zelf niet precies welke stoffen zij lozen.

Er worden inmiddels op meerdere plekken in Nederland proeven en metingen gedaan bij rioolwaterzuiveringen om te bepalen welke stoffen de installatie niet opvangt en waar ze vandaan komen. Bronaanpak heeft de voorkeur: voorkomen dat stoffen het riool bereiken is goedkoper en effectiever dan ze later uit het water halen. Dat is echter lastig omdat circa een half miljoen bedrijven op het riool is aangesloten en lozing meestal zonder vergunning plaatsvindt. Voor bedrijven die wél vergunningplichtig zijn bestaat een achterstand in het actualiseren van die vergunningen. Ook is de capaciteit voor toezicht beperkt; in 2023 waren slechts dertien medewerkers van omgevingsdiensten specifiek met rioollozingen bezig en sommige diensten hadden er geen aandacht voor in hun plannen.

Onderzoek van RIVM laat zien dat de instroom van PFAS bij zuiveringen sterk varieert per locatie en niet altijd direct aan aanwezige industrie valt toe te schrijven. Als gevolg van de EU-eisen zullen zuiveringskosten stijgen; die lasten komen terecht bij bedrijven en burgers via zuiveringsheffingen. Om de waterkwaliteit blijvend te verbeteren is meer inzicht in lozingsbronnen, strengere vergunningen, extra toezicht en investeringen in zowel bronmaatregelen als zuiveringstechniek nodig.