Het beeld van een komende burgeroorlog kan niet afschrikwekkend genoeg zijn

In dit artikel:

Kunsthistoricus Joke de Wolf belicht Salvador Dalí’s schilderij Soft Construction with Boiled Beans (Premonition of Civil War), voltooid begin 1936, als beeldende voorbode van een samenleving die zichzelf uiteenrijt. De Wolf plaatst het werk in de actualiteit: beelden van hedendaagse protesten en staatsgeweld (Minneapolis, Iran) maken Dalí’s voorstelling van een zelfvernietigend monster opnieuw relevant.

Wat is te zien: een groteske, gefragmenteerde figuur waarvan het hoofd verkrampte en de ledematen onlogisch met elkaar vergroeid zijn; sommige delen lijken nog intact, andere verkrampt. Een hand knijpt melk uit een vrouwenborst, een andere ligt verstijfd op de grond. Voorgrond: gekookte bonen, het enige eetbare in het tafereel. Op de achtergrond breekt achter wolken een blauwe lucht door, alsof bevrijding mogelijk blijft.

Wanneer en waar: Dalí werkte het schilderij vlak voordat de Spaanse burgeroorlog uitbrak, maar gaf het een titel die naar die oorlog verwijst. Of die titel echt een profetisch inzicht van zijn onderbewuste was, of pas later gekozen werd, blijft onduidelijk — iets wat De Wolf benadrukt als een interpretatieve mogelijkheid.

Waarom belangrijk: het werk functioneert als metafoor voor een kapotte, zelfdestructieve staat. Tegelijk weerspiegelt het Dalí’s verwarrende verhouding tot politiek: hoewel hij deel uitmaakte van de Parijse Surrealisten en Freud bewonderde, brak hij later ruzie met de groep en uitte hij dubbelzinnige politieke sympathieën (onder meer problematische uitspraken over dictators). De Wolf toont hoe vorm, symbolen en biografische context samenkomen in een schilderij dat nog altijd aanspoort tot nadenken over macht, geweld en het individu tegenover het collectief.