Het Ayttablomke of Winterakoniet - een persoonlijke cirkel rond

In dit artikel:

Op 19 oktober 2018 plantte de auteur, samen met anderen en “een beetje stiekem”, enkele bolletjes van de Winterakoniet (Eranthis hyemalis) bij het onthulde beeld van de Friese humanist en diplomaat Viglius van Aytta in Leeuwarden. Eind februari 2026 vervulde een lang gekoesterde wens: een bezoek aan de Orto Botanico di Padova, de oudste botanische tuin ter wereld, waar hij de Winterakoniet in het wild zag bloeien — een ervaring die voor hem de cirkel rondmaakte tussen Friesland en Italië.

De Winterakoniet is een stinzenplant die vroeg in het voorjaar uitloopt en in het wild voorkomt in de heuvels van grote delen van Italië. Volgens Friese overlevering zou Viglius, die op jonge leeftijd hoogleraar in Padua werd en later hoge functies in het bestuur van Karel V bekleedde, bolletjes naar zijn familiegoed Aytta State in Swichum hebben meegenomen. Een directe historische bevestiging ontbreekt echter; het is even aannemelijk dat de plant pas later, mogelijk pas in de negentiende eeuw, daar is aangeplant.

De auteur plaatst deze mogelijke verbinding in de context van de zestiende-eeuwse belangstelling voor planten — te zien in de werken van botanici als Rembert Dodoens en Matthias de Lobel, die de Winterakoniet rond Padua noteerden. Hoewel het verhaal van Viglius’ rol niet met zekerheid vaststaat, blijft het beeld van het kleine gele bloemetje als culturele en botanische schakel tussen Friesland en Italië betekenisvol. De tekst is geschreven door Jan-Willem Zwart (De Kruidhof / Hortus van Fryslân).