Het ASE-model: van intentie tot gedrag
In dit artikel:
Het ASE‑model (Attitude, Sociale invloed, Eigen‑effectiviteit) helpt verklaren waarom mensen wel of niet nieuw gedrag aannemen, bijvoorbeeld vaker wandelen, naar de sportschool gaan of met de fiets naar het werk. Het model stelt dat gedrag voortkomt uit een intentie, en dat die intentie vooral wordt gevormd door drie factoren: iemands houding ten opzichte van het gedrag (attitude), de waargenomen meningen en steun van anderen (sociale invloed) en het vertrouwen in eigen kunnen (eigen‑effectiviteit).
Attitude draait om verwachte voor‑ en nadelen: als iemand denkt dat bewegen energie, plezier of ontspanning oplevert en dat belangrijk vindt, vergroot dat de kans op intentie. Positieve of negatieve leerervaringen versterken of verzwakken die overtuigingen. Sociale invloed omvat wat belangrijke anderen vinden, sociale druk en ervaren steun; actief gedrag in de directe omgeving stimuleert vaak ook eigen beweegintentie. Eigen‑effectiviteit is het vertrouwen dat je het gedrag daadwerkelijk kunt uitvoeren en volhouden, zeker bij obstakels — dit vertrouwen beïnvloedt starten én volhouden meer dan feitelijke vaardigheden soms.
Zelfs met een sterke intentie lukt gedragsverandering niet altijd: ontbrekende vaardigheden (bijv. kennis van lokaal aanbod, planningsvaardigheden of digitale vaardigheden) en praktische barrières (zoals gebrek aan aanbod, kosten of onveilige omgeving) kunnen uitvoering blokkeren. Het model rekent ook externe achtergrondvariabelen mee — leeftijd, opleiding, inkomen, afkomst — die gedrag makkelijker of moeilijker maken en waarmee professionals hun aanpak kunnen afstemmen.
Voor praktijkwerk betekent dit: richt interventies niet alleen op informatie maar werk ook aan houdingen, sociale steun en zelfvertrouwen, verwijder praktische drempels en bouw benodigde vaardigheden op. Houd rekening met achtergrondkenmerken bij keuze van aanbod (bijv. gratis activiteiten bij laag inkomen, extra uitleg bij laag opleidingsniveau).
Het ASE‑model heeft beperkingen: het gaat uit van de intentie als directe voorspeller van gedrag, terwijl veel mensen hun voornemens niet omzetten (onderzoekers schatten dat circa 46% van de intenties daadwerkelijk leidt tot gedrag). Ook laat het model onbewuste en emotionele drijfveren buiten beschouwing, wat de verklaring soms te simplistisch maakt. Gebruik daarom aanvullende theorieën en strategieën — een veelgenoemd alternatief is het I‑Change Model — en combineer inzichten om beweeggedrag effectief te beïnvloeden. Voor professionals zijn er praktische bronnen, zoals het e‑book ‘Beweeggedrag veranderen’ van Kenniscentrum Sport & Bewegen, met tools en voorbeelden om hiermee aan de slag te gaan.