Het Amsterdamse Lovers Rail was 30 jaar geleden een concurrent van de NS: 'De weerstand van politiek en NS was te groot'

In dit artikel:

Nu spoorbedrijven als GoVolta en Arriva opnieuw toegang tot het Nederlandse passagiersnetwerk zoeken, is de geschiedenis van Lovers Rail opnieuw actueel. Het Amsterdamse bedrijf was in 1996 de eerste commerciële uitdager van de NS, maar hield het uiteindelijk iets langer dan twee jaar vol.

Het initiatief kwam van rondvaartondernemer Karel Lovers en Peter Sul, die eerder bij de rederij werkte en kort bij de NS had gezien dat de Europese spoorliberalisering ruimte moest bieden aan nieuwe vervoerders. Zij wilden vooral de oude spoorverbinding tussen Haarlem en IJmuiden nieuw leven inblazen. Die lijn was in 1983 wegens een gebrek aan reizigers gesloten, maar volgens Sul bood ze kansen om toeristen en Amsterdammers naar het strand en de visrestaurants in IJmuiden te brengen. Van een landelijke aanval op de NS was volgens hem geen sprake; de trein moest vooral een aanvulling op de rondvaarten worden.

Minister Annemarie Jorritsma steunde het plan, mede omdat zij concurrentie op het spoor wilde bevorderen. Om vanuit Amsterdam naar IJmuiden te kunnen rijden, moest Lovers Rail wel gebruikmaken van spoor waarop de NS actief was. Railned, de voorloper van ProRail, wees de vergunning aanvankelijk af, maar kwam na politieke druk alsnog terug op dat besluit.

De voorbereiding verliep moeizaam. Omdat nieuw materieel niet beschikbaar kwam, kocht Lovers Rail in België vier oudere rijtuigen. Die werden omgebouwd tot de Kennemerstrand Expres, met onder meer een barrijtuig. Ook twee locomotieven van NS Cargo bleken niet direct inzetbaar: essentiële apparatuur voor de treinbeveiliging ontbrak. Na tussenkomst van de mededingingsautoriteit verhuurde de NS de benodigde ATB-installaties alsnog, tegen een bedrag dat volgens Sul veel hoger lag dan de werkelijke kostprijs. Potentiële machinisten kregen bovendien te horen dat hun pensioen in gevaar kon komen als zij voor de nieuwe vervoerder gingen werken.

Op 11 augustus 1996 vertrok de eerste trein vanaf Amsterdam Centraal. Lovers Rail kreeg geen ruimte voor een officiële ceremonie in het station, waarna de genodigden elders bijeenkwamen en gezamenlijk naar het perron liepen. De start trok veel landelijke aandacht. De trein stopte onder meer in Amsterdam Sloterdijk, Haarlem en Santpoort-Noord en bood met een retourtarief van negen gulden een goedkoper alternatief voor de NS. De dienstregeling bleef echter beperkt tot vier ritten per dag. Door lage snelheden bij IJmuiden duurde de reis bovendien ongeveer vijftig minuten in plaats van de beoogde dertig. Uitval en technische problemen zorgden ervoor dat de treinen soms nauwelijks reizigers vervoerden.

De belangrijkste betekenis van Lovers Rail lag daardoor niet in de strandverbinding, maar in het aantonen dat een private onderneming daadwerkelijk over Nederlands spoor kon rijden. Het Franse vervoersconcern CGEA, tegenwoordig Transdev, zag mogelijkheden en kocht in 1997 zeventig procent van de aandelen. Met die investering kwamen plannen voor nieuwe verbindingen, waaronder ritten naar de Keukenhof en vergunningen voor trajecten richting Leiden, Den Haag en Utrecht. De meeste daarvan werden nooit uitgevoerd.

Na de komst van minister Tineke Netelenbos veranderde het politieke klimaat. De ruimte voor concurrentie werd beperkt en nieuwe aanbieders zouden jarenlang worden geweerd. Volgens Sul zag CGEA vervolgens meer perspectief in de overname van de Brabantse busvervoerder BBA dan in een verdere confrontatie met de overheid over het spoor. Op 11 september 1998 beëindigde Lovers Rail zijn activiteiten. Sul was toen al vertrokken. Hij zegt achteraf dat het bedrijf nooit de ambitie had om groot te worden, maar wel heeft bewezen dat een alternatieve passagiersdienst over NS-spoor mogelijk was.