Hervormingen: een positief woord voor financiële verschraling

In dit artikel:

De minderheidsregering-Jetten wil met werkgevers en werknemers een sociaal akkoord sluiten over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid. Volgens de analyse dreigt dat akkoord echter niet alleen hervormingen, maar ook financiële verschraling te betekenen: beperktere voorzieningen, minder rechten en minder inkomenszekerheid.

De financiële ruimte van de overheid is beperkt, terwijl de kosten van vergrijzing, zorg en sociale zekerheid blijven stijgen. Tegelijk is onzeker of de Nederlandse economie snel genoeg groeit om deze lasten te dragen. De kenniseconomie is daarvoor afhankelijk van productiviteit, innovatie, kennis en goed onderwijs. Juist daar zijn zorgen over. Volgens de PISA-resultaten uit 2025 haalt nog maar 61 procent van de Nederlandse vijftienjarigen het minimale niveau voor leesvaardigheid, tegenover 69 procent gemiddeld in de OESO. Ook rekenen en natuurwetenschappen behoren tot de zwakste Nederlandse resultaten ooit.

Werkgevers willen lagere lasten en minder risico’s, terwijl werknemers en vakbonden hun rechten en zekerheid willen behouden. Efficiëntere uitvoering, economische groei en betere arbeidsomstandigheden kunnen helpen, maar lossen het financiële probleem niet volledig op. Bovendien zijn veel benodigde professionals schaars.

De kernvraag is daarom niet alleen welke voorzieningen betaalbaar blijven, maar ook wie de rekening betaalt. Een soberder stelsel is volgens de auteur geen onvermijdelijke economische uitkomst, maar mede het gevolg van politieke keuzes over belastingen, uitgaven en de verdeling van lasten. Omdat de beroepsbevolking waarschijnlijk krimpt en de vergrijzing toeneemt, wordt het sluiten van een akkoord waarin iedereen moet inleveren bijzonder moeilijk. Draagvlak voor financiële achteruitgang is iets anders dan brede steun voor een sociaal akkoord.