Herstel van de vlinders in de Amsterdamse Waterleidingduinen laat op zich wachten
In dit artikel:
In de Amsterdamse Waterleidingduinen (AWD) is vanaf 2016 populatiebeheer van damherten toegepast om overbegrazing te stoppen en ruimte te geven aan herstel van flora en fauna. Onderzoek naar de periode 2016–2024, gebaseerd op Meetnet Dagvlinders-data en bloeminventarisaties in Zuid‑Kennemerland, laat zien dat de hertenstand in die periode met circa 71% is gedaald, maar nog hoger ligt dan vóór de grote vlinder‑achteruitgang.
Het bloemenaanbod in de AWD vertoont sinds 2016 een duidelijke toename in vergelijking met de situatie tot 2016 en vergeleken met het aangrenzende Nationaal Park Zuid‑Kennemerland (NPZK). Toch is het herstel ongelijk: in juli 2023–2024 was in de AWD nog maar ongeveer 14% van het bloemenaanbod aanwezig ten opzichte van begin jaren ’90. Een deel van het zichtbare herstel betreft gebieden waar herten door raster zijn buitengesloten. Sommige groepen, zoals hogere kruiden, bramen en distels, herstellen minder snel; ook gele composieten (waaronder het giftige duinkruiskruid) nemen toe, maar in mindere mate.
De vlinderfauna laat voorlopig geen herstel zien. Sinds 1992 zijn in de AWD 18 van de 26 getelde dagvlindersoorten in aantallen afgenomen — sterker dan in NPZK en andere kalkrijke duinen. Na het inzetten van hertenbeheer in 2016 stabiliseerden de meest kwetsbare soorten die door herten worden gegeten wel op een laag niveau, maar aantallen keren niet terug. Verrassend genoeg nemen soorten die toleranter zijn voor hertenvraat sinds 2016 juist harder af in de AWD dan elders; de landelijk bedreigde aardbeivlinder is vrijwel verdwenen.
Oorzaken voor het uitblijven van herstel zijn niet volledig onderzocht. Mogelijke factoren zijn klimaatextremen in een door herten veranderde vegetatie, het verdwijnen van cruciale waardplanten zoals dauwbraam achter de zeereep, verminderde rol van konijnen als natuurlijke beheerders, en aanhoudende stikstofdepositie die verruiging bevordert. De onderzoekers concluderen dat verdere verlaging van de hertenstand nodig is en dat herstel van bloemen en vlinders veel tijd vergt; daarnaast kunnen aanvullende beheersmaatregelen noodzakelijk zijn om het duin weer bloem‑ en vlinderrijk te krijgen.
Bron: analyse door Michiel Wallis de Vries en Meetnet Dagvlinders (De Vlinderstichting), gegevens 1992–2024.