Herintroductie van bultvormende veenmossen kan hoogveenherstel versnellen
In dit artikel:
16 januari 2026 — Hoogveenrestanten in Nederland zijn sterk achteruitgegaan door eeuwenlange veenontginning, verdroging en hoge stikstofdepositie. In De Levende Natuur presenteren onderzoekers nieuwe inzichten waaruit blijkt dat herintroductie van zogenaamde bultvormende veenmossen (hummock‑Sphagnum) herstel kan versnellen, mits aan enkele cruciale voorwaarden wordt voldaan.
Waarom dit belangrijk is: hoogvenen vormen zeldzame, voedselarme ecosystemen die unieke plant- en diersoorten herbergen, veel koolstof opslaan en helpen water vast te houden. Voor levend, veenvormend hoogveen is de ontwikkeling van een sponsachtige acrotelm—een bovenlaag met de karakteristieke bult‑en‑slenkstructuur—onmisbaar. Na vernatting verschijnen vaak natte-slenken soorten (zoals Waterveenmos), maar de overgang naar droogte‑tolerantere, bultvormende soorten stokt veelal.
Het onderzoek combineerde observaties van spontane vestiging in negen Nederlandse hoogveenrestanten met evaluatie van herintroducties die in de winter 2017/2018 plaatsvonden in Bargerveen, Haaksbergerveen, Deurnsche Peel en Mariapeel. Spontane vestiging bleek plaatsgebonden en moeilijk te koppelen aan één enkele milieuvariabele, wat impliceert dat mogelijk meer locaties geschikt zijn dan momenteel bezet, maar dat de snelheid van natuurlijke kolonisatie vaak beperkend is. In de Liesselse Peel zijn er bijvoorbeeld grote, oude bulten aanwezig maar praktisch geen jonge bulten, wat wijst op stagnerende dynamiek.
De herintroducties lieten wisselend succes zien. In het Bargerveen breidden de uitgezette bultvormende mossoorten zich sterk uit en waren alle exemplaren na vijf jaar nog in leven. Andere gebieden, zoals Haaksbergerveen, hadden veel minder uitbreiding en grotere variatie in overleving. De onderzoekers noemen stabielere waterstanden (schommelingen < ca. 40 cm), grotere compartimenten met geringe rand‑ of kraggeffecten en gunstige veenwatercondities (hoge CO2) als belangrijke factoren voor succes. In gebieden met sterk fluctuante waterstanden vielen aan de rand vastgegroeide kraggen deels droog, wat droogtestress voor de moslagen versterkte.
Conclusie: gerichte herintroductie van bultvormende veenmossen is een veelbelovende, experimentele aanvullende maatregel om de ontwikkeling van een functionele acrotelm en daarmee duurzaam herstel van hoogveen te bevorderen. Voor blijvend herstel blijven echter rekening houden met landschappelijke ligging, waterkwaliteit en vooral het terugdringen van stikstofdepositie en het stabiliseren van grondwaterstanden essentieel. Het onderzoek werd uitgevoerd door onderzoekers waaronder S. Meulepas, J. van Paassen, J. Limpens en H. Tomassen, in samenwerking met terreinbeherende organisaties en gesubsidieerd door diverse provincies en natuurfondsen.