Help, waar moet ik beginnen? Een gids voor de Biënnale van Venetië

In dit artikel:

De Biënnale van Venetië blijft het tweejaarlijkse mekka voor hedendaagse kunst, maar deze 61e editie toont ook de keerzijde van dat succes: tijdens de openingsdagen in mei passeerden meer dan 27.000 bezoekers de poorten, waaronder zo'n 3.700 journalisten, waardoor veel paviljoenen overvol zijn en het onmogelijk om alles rustig te bekijken. Curator Koyo Kouoh had juist ingezet op vertraging en contemplatie, maar die ambitie botst op de logica van de kunstmarkt en een stad die deze zomer meer dan een half miljoen kunstliefhebbers verwacht.

Praktische tip: begin in de Giardini om enkele sleutelpaviljoenen mee te pikken ( België, Spanje, Duitsland, Frankrijk, VK, Japan, Australië, Polen, Denemarken, Oostenrijk, Canada). Het Centraal Paviljoen huisvest deel 1 van de hoofdtentoonstelling "In minor keys"; deel 2 staat in het Arsenale. Veel andere presentaties en collateral events verspreiden zich door de stad, dus reken op minstens drie dagen om niet gek te worden. Hieronder de persoonlijke hoogtepunten uit Venetië.

Belgisch paviljoen — Miet Warlop, "It never SSST"
Voor het eerst staat een theatermaker in het Belgisch paviljoen: Miet Warlop brengt een hybride, uitputtende performance waarin theater, beeldende kunst en muziek samensmelten. Met samenwerkende muzikanten en performers creëert ze een ritueel van hoog tempo en fysieke uitputting: honderden gipsplaten met begroetingen worden in razendsnel tempo gezongen en geschreeuwd, een voorstelling over collectieve onrust en het zoeken naar stilstand in een dol draaiende wereld.

Oostenrijks paviljoen — Florentina Holzinger, "Seaworld Venice"
De Oostenrijkse maker bouwt haar kenmerkende radicaal-feministische beeldtaal om tot een onrustwekkend onderwaterpretpark. Haar installatie confronteert bezoekers met naaktheid, performer-gestuurde tanks en een jetski-achtige kritiek op het toeristische circus van Venetië. De show is provocerend en dystopisch; het theatergevoel dat Holzinger oproept werkt soms krachtiger in een podiumcontext, maar hier biedt ze een indringende kennismaking met haar universum.

Performancekunst domineert
Een belangrijke tendens van deze editie is de nadruk op performance: van gevestigde namen tot theatermakers die paviljoenen overnemen. Het fysieke, lichamelijke en rituele karakter van performances lijkt bedoeld als tegenmiddel voor de steeds verder verwijderde wereld.

Chiesa di Sant'Antonin — Gabrielle Goliath, "Elegy"
Zuid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath — wier deelname door haar overheid werd tegengewerkt vanwege kritisch werk over Israël — vond onderdak in een kerk in Castello. Haar installatie verbindt historische en hedendaagse vormen van geweld tegen vrouwen en LGBTQ+-personen via vijf schermen waarop vrouwen langdurige tonen aanhouden. "Elegy" biedt een plek voor collectieve rouw en ademt zowel vormelijke soberheid als emotionele kracht.

Politiek geladen editie en ongelijkheden
De Biënnale is dit jaar ook een reflectie van geopolitieke spanningen: de discussie rond deelname van Israël en Rusland speelde al voor de opening, en het Amerikaanse paviljoen oogt meer dan ooit neutraal en onopvallend. Verder valt het verschil op tussen landen met eeuwoude paviljoenen in de Giardini en nieuwkomers die enorme sommen moeten neertellen voor plekken in de stad — terwijl rijke sponsors (zoals Qatar) zich soms prominent kunnen positioneren.

Palazzo Pisani — Dries Van Noten, "The Only True Protest is Beauty"
Mode-icoon Dries Van Noten en zijn fondatie presenteren meer dan 200 objecten in een gerestaureerd paleis aan het Canal Grande. De tentoonstelling is een liefdesverklaring aan vakmanschap en schoonheid — van juwelen en haute couture tot sculptuur — en nodigt uit tot fluisterende contemplatie in een gedempt decor.

Prada Foundation — "Helter Skelter" (Arthur Jafa en Richard Prince)
In een confrontatie tussen twee Amerikaanse zwaargewichten wordt de popcultuur en zijn donkere kanten onder de loep genomen: appropriatie, ras en een overschot aan testosteron komen samen in beeldscènes, reuzensculpturen en filmisch materiaal. Een heftige, confronterende kijk op de onderbuik van de VS.

Palazzo Grimani — Amoako Boafo
De Ghanese schilder toont elegante vingerportretten die Blackness vieren door representatie en trots. Geplaatst in een adembenemend Venetiaans paleis, bieden zijn werken een hedendaagse dialoog met de kunsthistorie en een fris perspectief op portretkunst.

Palazzo Grassi — Michael Armitage, "The promise of change"
De Keniaans-Britse schilder combineert actuele thema's als kolonialisme en geweld met magisch-realistische schilderijen die refereren aan zowel Goya als lokale tradities. Zijn gelaagde techniek en materiaalgebruik maken de tentoonstelling tot een van de picturale hoogtepunten.

Kortom: de Biënnale van dit jaar is overvloedig, politiek geladen en performancegericht. Wie er het meeste uit wil halen, plant zijn route (Giardini → Arsenale → stad), reserveert minstens een paar dagen en laat zich niet afschrikken door de massa's: tussen de drukte zijn er tal van indringende, prikkelende en soms ontroerende vondsten te ontdekken.