Heerma (CDA) dekt de graaiende gemeenten: elk jaar een tekort begroten, elk jaar miljarden overhouden, en jij betaalt meer ozb

In dit artikel:

Gemeenten hielden in 2025 gezamenlijk 3,2 miljard euro over, terwijl zij vooraf een tekort van 724 miljoen euro hadden begroot. Dat blijkt uit het jaarlijkse overzicht dat minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma naar de Tweede Kamer stuurde. 85 procent van de gemeenten sloot het jaar positief af. Ook de provincies hielden geld over: samen 561 miljoen euro, waarbij slechts twee van de twaalf provincies een tekort noteerden.

Het verschil tussen begroting en werkelijkheid is geen incident. Sinds 2020 voorspellen gemeenten gezamenlijk tekorten, maar sluiten zij het jaar steeds met een overschot af. In 2024 bedroeg dat overschot ongeveer 2 miljard euro. Volgens een analyse van BMC op basis van voorlopige CBS-cijfers groeide het gezamenlijke eigen vermogen van gemeenten in 2025 voor het zevende jaar op rij, tot circa 46 miljard euro.

Tegelijkertijd stegen de lokale woonlasten. Een meerpersoonshuishouden met een koopwoning betaalt dit jaar gemiddeld 1.095 euro aan gemeentelijke lasten, 45 euro meer dan in 2024. De ozb steeg gemiddeld met 4,6 procent; in Rheden namen de woonlasten zelfs met 21 procent toe. Inclusief provincie- en waterschapslasten komt de gemiddelde rekening voor eigenaar-bewoners uit op 1.895 euro. Huurders betalen gemiddeld 500 euro aan gemeentelijke lasten.

De cijfers staan haaks op eerdere waarschuwingen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) voor het zogenoemde ravijnjaar. Vanaf 2026 zou volgens de VNG een tekort van 2,4 miljard euro dreigen en zouden drie op de vier gemeenten in de rode cijfers komen. In april 2025 kwam er volgens de organisatie echter tot en met 2027 per saldo 3 miljard euro extra beschikbaar. Desondanks gingen de lokale belastingen omhoog.

Heerma stelt dat het overschot niet automatisch betekent dat gemeenten te veel geld ontvangen. Volgens hem voeren gemeenten minder uit dan zij begroten. Uit een inventarisatie blijkt dat 84 procent van de gemeenten de uitvoering ziet achterblijven. Genoemde oorzaken zijn personeelstekort, afhankelijkheid van externe partijen en een gebrek aan expertise. Een deel van het overschot is bovendien eenmalig: gemeenten ontvingen in september 2025 728 miljoen euro ter compensatie van eerdere jeugdzorgtekorten. Ook na aftrek daarvan resteert volgens het artikel bijna 2,5 miljard euro.

Voor 2028 voorzien veel gemeenten opnieuw tekorten, onder meer door een lagere algemene uitkering en het aflopen van extra jeugdzorggeld. De auteur noemt de opeenvolgende overschotten en stijgende lasten echter vooral een beleidskeuze en pleit ervoor dat gemeenten met structurele overschotten de ozb verlagen. Als voorbeeld wordt Rijssen-Holten genoemd, waar de gemeentelijke woonlasten met 10,2 procent daalden tot 669 euro. In Bloemendaal, de duurste gemeente, bedraagt de gemiddelde last 2.279 euro. De auteur vindt dat de minister de ozb-stijging wettelijk zou moeten beperken voor gemeenten die jaar na jaar geld overhouden.