Heerlen voert digitale massasurveillance in

In dit artikel:

De gemeente Heerlen ontwikkelt als eerste Europese stad een Social Digital Twin: een digitaal model waarin gegevens over veiligheid, leefbaarheid en sociale omstandigheden met kunstmatige intelligentie worden samengebracht. Het project PULSE-TWIN kreeg 5 miljoen euro subsidie van het European Urban Initiative en loopt tot maart 2029. De politie, buurtteams, de Universiteit Maastricht en andere organisaties werken eraan mee.

De gemeente wil met de gekoppelde gegevens maatschappelijke problemen eerder herkennen en sneller ingrijpen. Het systeem zou onder meer meldingen van overlast, politiecijfers, schoolverzuim, werkloosheid, schulden, jeugdzorggebruik en signalen van eenzaamheid kunnen combineren. Ook inwoners kunnen via de Heerlen-app meldingen aanleveren. Zo moet bijvoorbeeld eerder zichtbaar worden dat een gezin hulp nodig heeft, voordat problemen escaleren. De aanpak richt zich vooral op Heerlen-Noord, waar 40 procent van de inwoners zich onveilig voelt, tegenover 14 procent landelijk.

Smartcity-onderzoeker Maartje van den Berg en Lotte Houwing van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom waarschuwen echter voor de risico’s. Volgens hen kan de technologie leiden tot een samenleving waarin burgers en wijken voortdurend worden gevolgd, beoordeeld en gecategoriseerd. Algoritmen kunnen bestaande vooroordelen versterken: wijken waar meer toezicht is, leveren automatisch meer geregistreerde incidenten op, waardoor ze nog sterker als probleemgebied kunnen worden aangemerkt.

Critici vragen zich daarnaast af welke databronnen precies worden gebruikt, welke verbanden de AI legt en wie verantwoordelijk is als onjuiste gegevens tot nadelige besluiten leiden. Fouten in overheidsbestanden kunnen volgens Van den Berg via gekoppelde systemen snel grotere gevolgen krijgen. Ook bestaat het risico dat gemeenten afhankelijk worden van private ontwikkelaars van software en algoritmen die zij zelf niet volledig kunnen controleren of uitleggen.

De gemeente presenteert het project vooral als hulpmiddel tegen onder meer eenzaamheid, energiearmoede en criminaliteit. Heerlen wilde vragen over PULSE-TWIN niet beantwoorden en zegt pas volgend jaar via een campagne meer openheid te geven. De gemeenteraad werd wel geïnformeerd, maar hoefde het project niet afzonderlijk goed te keuren. Daardoor blijft volgens critici onduidelijk hoeveel democratische controle en inspraak er is over de inzet van deze technologie.