Heen en weer geslingerd tussen postorderbruiden, slakken en de oorlog in Oekraïne

In dit artikel:

Maria Reva, geboren in Cherson en sinds haar jeugd woonachtig in Vancouver, onderzoekt in haar roman *Laatsteling* wat het betekent om als Oekraïense uit de diaspora te schrijven over een oorlog die je van afstand volgt. De roman speelt deels rond onderzoeker Jeva, die in een mobiel laboratorium zeldzame “laatstelingen” verzamelt: slakken waarvan er nog maar één soort over is. Omdat haar wetenschappelijke werk in Oekraïne nauwelijks financiering krijgt en ze intussen geld nodig heeft, gaat ze aan de slag bij een huwelijksbureau voor westerse mannen. Ze belandt daar met de bruidshandel, persoonlijke vervreemding en haar aseksualiteit, zonder dat de roman daarvan een simpel probleem maakt.

Wanneer Jeva in contact komt met Nastja en Sol, dochters van een verdwenen activiste, verschuift het verhaal richting een bizarre ontvoeringscomplotactie in het lab. Net op dat moment valt Rusland Oekraïne binnen, waardoor de roman abrupt wordt onderbroken door een tweede laag: Reva zelf, die vanuit Canada toekijkt hoe haar geboorteland wordt verwoest en worstelt met schuld, verdriet en de verwachting dat ze “de Oekraïense stem” moet leveren. In fictieve gesprekken, brieven en subsidieaanvragen fileert Reva clichés over Oekraïne, de honger naar oorlogsnarratieven en de ongemakkelijke positie van een schrijver in ballingschap.

De kracht van het boek zit volgens de bespreking in die scherpe, wrange mix van satire en pijn. Tegelijk maakt de vele gelaagdheid de roman ook onrustig en soms zwaar. Toch slaagt Reva erin om persoonlijke trauma’s, diaspora, oorlog en absurditeit samen te brengen in een verhaal dat zowel geestig als hartverscheurend is.