Heel crisiscommunicatie-Nederland werkt volgens een vaste methode, maar hoe noemen we die?
In dit artikel:
Crisiscommunicatie in Nederland en Vlaanderen werkt al decennia volgens een gedeelde werkwijze, maar die aanpak had nog geen overkoepelende naam. Communicatieafdelingen van ministeries, gemeenten, veiligheidsregio’s en ziekenhuizen gebruiken routinematig begrippen als IBS, AAA en SISOS; de auteur stelt dat het tijd is die praktijk als één methode te benoemen en introduceert “Methode Crisiscommunicatie 3.0”.
Historische ontwikkeling: er zijn drie generaties te onderscheiden. De eerste ontstond na de vuurwerkramp in Enschede en de Volendamse nieuwjaarsbrand, toen crisiscommunicatie werd geprofessionaliseerd en IBS (Informatievoorziening, Betekenisgeving, Schadebeperking) als fundament opdook. De tweede generatie volgde rond de Chemie-Pack-brand in Moerdijk (2011), toen sociale media (Twitter/X) leidend werden en instrumenten als SISOS en de betrokkenencirkel werden toegevoegd. De derde generatie reageert op recente veranderingen: de opkomst van AI, de snelle verspreiding van desinformatie en lessen uit de coronacrisis — dezelfde methode, maar toegepast in een wezenlijk ander speelveld.
Kernbouwstenen kort uitgelegd:
- IBS: de drie communicatiedoelen — feiten geven (informatievoorziening), ruimte voor emotie en duiding (betekenisgeving) en concrete instructies voor gedrag (schadebeperking).
- AAA: het werkproces in drie rollen — Analyse (omgevingsbeeld door analisten), Advies (vertaling naar bestuurlijke keuzes) en Aanpak (communicatie-uitingen door woordvoerders/redactie).
- SISOS: vijf thema’s die vooraf beslissingen vereisen (Slachtoffers, Identiteit, Schade, Oorzaak, Scenario’s), waardoor woordvoerders later sneller en zelfstandiger kunnen communiceren.
- De 6 borden: een visuele structuur (whiteboard/flipover/digitaal) om alle teamleden hetzelfde beeld te geven en te voorkomen dat iedereen ‘een andere crisis’ bestrijdt.
De methode is niet het werk van één persoon maar een samengroeisel van bijdragen van talloze professionals (Nederlandse en Belgische), en bevat ook ethische overwegingen en tools zoals de betrokkenencirkel en BOB (Beeld-Oordeel-Besluit). Belangrijk inhoudelijk onderscheid: crisiscommunicatie richt zich primair op de meest getroffenen, niet op het beschermen van de reputatie van de organisatie; reputatiemanagement is daarmee een ander vakgebied.
Waarom een naam? Een eenduidige term maakt overdracht naar nieuwe collega’s en samenwerking met andere domeinen eenvoudiger en communiceert meteen de onderliggende filosofie. Daarom wordt voorgesteld de bestaande praktijk voortaan “Methode Crisiscommunicatie 3.0” te noemen — een verwijzing naar de drie generaties en de drieslagenstructuur (AAA, IBS, BOB). Dat draagt bij aan herkenbaarheid, consistentie en sneller handelen in een steeds complexer informatieklimaat.