Heeft het feminisme de relatie tussen moeders en dochters veranderd? 'Een zekere afstand is goed voor je eigen leven en dat van je dochter'

In dit artikel:

Adrienne Rich blijft volgens feministen Lotte Houwink ten Cate en Maaike Meijer verrassend actueel, omdat zij al in de jaren zeventig moederschap niet alleen als persoonlijke ervaring, maar ook als politiek systeem ontleedde. In haar invloedrijke boek Uit vrouwen geboren, dat in 1979 in het Nederlands verscheen, maakte Rich een scherp onderscheid tussen het verlangen, de liefde en de lichamelijke ervaring van moeder zijn enerzijds, en het maatschappelijk keurslijf dat met het moederschap samenhangt anderzijds. Juist dat laatste, vinden de twee gesprekspartners, maakt haar werk nog altijd relevant in discussies over gender, zorg en vrijheid.

De bijeenkomst vond plaats in het huis van Meijer aan de Amsterdamse Prinsengracht, waar de twee feministen spraken over de heruitgave van Rich’ hoofdstuk Moederschap en dochterschap binnen de Acht3-serie. Meijer, die Rich’ poëzie ook vertaalde, kent de Amerikaanse dichter persoonlijk: Rich kwam ooit met haar vriendin Michelle Cliff langs in het Lesbisch Archief, vertelde ze. Houwink ten Cate schreef een inleiding bij het hoofdstuk en reageerde enthousiast op die opdracht.

Tijdens het gesprek kwam naar voren dat Rich’ werk destijds baanbrekend was omdat zij kritiek op het patriarchaat combineerde met erkenning van de positieve kanten van moederschap. Volgens Meijer hielp Rich feministen om niet vanzelfsprekend anti-moederschap te zijn. Houwink ten Cate wees op de term “matrofobie”: de angst van dochters om hun moeder te worden, gevoed door het verlies aan vrijheid en status dat veel vrouwen zien bij hun moeders. Beide vrouwen erkennen dat feminisme moeders en dochters soms uit elkaar dreef, maar later ook meer begrip mogelijk maakte.

Ook buiten het kerngezin kan opvoeden volgens hen nieuwe ruimte scheppen. Houwink ten Cate ziet daarin kracht voor alleenstaande ouders en co-ouders; Meijer benadrukt dat zelfkennis en grenzen belangrijk zijn voor een gezonde moeder-dochterrelatie. Beiden roemen Rich tenslotte om haar vermogen om radicaal te zijn zonder anderen kwijt te raken: precies die combinatie van scherpte en verbinding maakt haar werk volgens hen blijvend waardevol.