Hebben planten zoiets als een geestelijk leven?

In dit artikel:

Michael Pollan behandelt in zijn recente boek Een wereld verschijnt – op reis door het bewustzijn opnieuw de oude, prikkelende vraag of niet alleen dieren maar ook planten een soort geestelijk leven hebben. Hij haalt voorbeelden aan die planten doen lijken op actieve, reagerende wezens: de kameleonklimplant (Boquila trifoliata) die zijn bladeren vormt naar die van de gastheer (zelfs bij een plastic plant), maïswortels die een doolhof oplossen om kunstmest te vinden, en klimplanten die in timelapse blindelings een paal weten te vinden. Wortels registreren zwaartekracht, vocht, licht, druk, hardheid, stikstof, zout, microben en chemische signalen van buren en kunnen obstakels vermijden of een stromende pijp opsporen.

Pollan bespreekt ook het debat rond wat bewustzijn vereist. Hoewel mensen dit toeschrijven aan snelle, vuurende neuronen, wijzen sommige wetenschappers erop dat andere celtypen ook elektrisch signaleren. Dat roept de vraag op of er geen ‘tragere’ of ‘mildere’ vormen van gewaarzijn bestaan buiten complexe neurale netwerken — en of bewustzijn niet een gradueel of anders geïnformeerd fenomeen kan zijn. De auteur worstelt met de verleiding om bewustzijn strikt als aan/uit te zien, maar stelt tegelijkertijd open of planten een qualitatief andere beleving kunnen hebben.

Een belangrijk geruststellend punt dat Pollan noemt: planten lijden niet aan pijn zoals dieren dat doen; pijn heeft bij mobiele organismen adaptieve waarde (we trekken onze hand terug), iets wat planten door hun sessiele levenswijze weinig oplevert. Deze observaties betekenen niet dat planten niet ‘reageren’, maar dat hun reactiepatronen andere doelen en mechanismen hebben.

Het hoofdstuk is kenmerkend voor Pollans boek: rijk aan voorbeelden en stof tot nadenken over hoe leven in staat is zijn omgeving te ‘beleven’. Het werk plaatst menselijke ervaring in een veel bredere context en benadrukt hoe verbijsterend het blijft dat op aarde überhaupt levende wezens ontwikkeld zijn die hun omgeving kunnen waarnemen.