Hans van Manen (1932-2025): 'Je moet zorgen dat je niemand met je dood opzadelt'
In dit artikel:
Hans van Manen, een van de meest invloedrijke choreografen ter wereld, overleed woensdagavond op 93‑jarige leeftijd. Dit interview uit 2016 speelt zich af in zijn Amsterdam‑Zuidse eetkamer, waar hij open sprak over zijn jeugd, zijn carrière, privéleven en zijn kijk op de dood.
Van Manen groeide op in armoede tijdens de oorlog, ontdekte de dans tussen schuifdeuren bij het luisteren naar radioconcerten en begon op zijn zestiende te werken als toneelkapper voordat hij danser en later choreograaf werd. Decennialang deelde hij een bijzondere levenslijn met zijn moeder; hij woonde lange tijd bij haar en vertelt met humor en warmte over hun band. Zijn partner Henk van Dijk was al 45 jaar bij hem; ze hadden een hechte relatie, leefden deels apart en koesterden wederzijdse trouw en plagerijen.
Levensstijl en gewoonten komen scherp naar voren: Van Manen at bewust weinig maar kookte graag extravagant voor gasten, rookte veel, dronk dagelijks een fles wijn en gebruikte soms een joint. Hij verhuisde later naar een flat bij het Museumplein omdat zijn huidige appartement te veel trappen had. Praktische zaken als nalatenschap en euthanasie had hij geregeld; hij wilde niemand met moeilijke keuzes of rompslomp opzadelen en verwoordde ergens: “Het mooiste lijkt me om in je slaap dood te gaan.”
Professioneel keek hij met nuchtere trots terug op een carrière van ruim zestig jaar en meer dan 150 choreografieën, waarvan hij een groot aantal met genoegen beschouwt. Hij bleef werken omdat men hem bleef vragen en omdat hij niet wist wat hij anders zou doen; stoppen zou alleen overwogen worden als hij niet meer naar repetities kon lopen. Van Manen wees op de blijvende waarde van dans, maar uitte kritiek op de Nederlandse pers die volgens hem de danskunst te weinig serieus nam — hij herinnerde zich met bitterheid hoe belangrijke dansgebeurtenissen soms onderbelicht bleven.
Hij was uitgesproken over maatschappelijke onderwerpen: hij weigerde in 2012 een Turkse eretitel uit protest tegen de situatie van persvrijheid en mensenrechten in Turkije, sprak zich positief uit over diversiteit en immigratie en maakte duidelijk dat de emancipatie van homo’s in Nederland grote stappen heeft gezet, al kende hij zelf ook nog persoonlijke voorbeelden van discriminatie. Zijn houding was vaak ironisch en confronterend: kleine incidenten zoals een taxichauffeur die hem en Henk weigerde na een kus, beschouwde hij als hinderlijk maar niet levensbepalend.
Persoonlijkheid en esthetiek lopen door het gesprek: Van Manen was veeleisend over uiterlijk en kleding, genoot van saamhorigheid aan tafel en bleef tot op hoge leeftijd alert op erotiek en verleiding als onderdeel van menselijke relaties. Tegelijkertijd maakte hij duidelijk dat hij zijn nalatenschap en praktische regelingen op orde had en dat hij de rest aan het leven overliet: genieten tot het eind en zorgen dat anderen er zo min mogelijk last van hebben.