Halsema trekt stekker uit verkiezingspeilingen van gemeente: 'Valt niet onder de kerntaken van het onderzoeksbureau'

In dit artikel:

Na meer dan 35 jaar stopt de gemeente Amsterdam met het publiceren van zetelpeilingen. De gemeentelijke onderzoeksdienst Onderzoek & Statistiek (O&S) — die sinds eind jaren tachtig regelmatig peilingen uitvoerde en daarmee een vaste indicator voor politieke verhoudingen in de stad leverde — mag niet langer prognoses maken over de zetelverdeling in de gemeenteraad.

De maatregel komt nadat VVD en D66 kritische vragen stelden over de rol van O&S tijdens verkiezingscampagnes. Burgemeester Femke Halsema stelt dat de gemeente afstand moet houden van activiteiten die de schijn van beïnvloeding van verkiezingsuitslagen kunnen wekken. Hoewel zij erkent dat peilingen invloed op kiezers en campagnes kunnen hebben en tegelijk verwijst naar onderzoek dat dat effect beperkt noemt, vindt ze dat expliciete zetelvoorspellingen niet tot de taken van de gemeente behoren. De gemeente wil dit werk ook niet uitbesteden aan een extern bureau.

De recente discussie kreeg extra vaart omdat de laatste O&S-peilingen voor de verkiezingen merkbaar afweken van de uiteindelijke uitslag: de VVD werd in februari op vier zetels gepeild maar haalde er zes, en de PvdA stond in dezelfde peiling op negen zetels maar eindigde op zeven. O&S verdedigt zijn methodiek: volgens Halsema had het bureau door de jaren heen een bruikbare en zorgvuldige aanpak ontwikkeld. Bovendien waren de peilingen breder dan alleen zetelvoorspellingen; O&S onderzocht ook welke onderwerpen Amsterdammers belangrijk vonden, hun beeld van de stad en stemintenties — onderzoek dat blijft plaatsvinden.

In de beantwoording licht O&S toe hoe de laatste peilingen tot stand kwamen. De dienst baseerde zich op een steekproef uit het stadspanel, maar dit panel bevatte relatief weinig jongeren, lageropgeleiden en Amsterdammers met een migratieachtergrond. Voor de eerste peiling werden daarom aanvullend enquêtes op markten en winkelstraten afgenomen; de tweede peiling leunde volledig op het panel. O&S gaf ook aan dat bij enkele partijen het aantal respondenten zo klein was dat afzonderlijke uitspraken onbetrouwbaar waren.

Formeel verdwijnt alleen de expliciete zetelpeiling uit O&S’ takenpakket; onderzoek naar partijvoorkeuren en stemintenties mag blijven. Dat laat een achterdeur open: derden zouden op basis van die gegevens alsnog zetelberekeningen kunnen maken. Voor de traditie van gemeentelijke, publiek toegankelijke zetelprognoses betekent het besluit desalniettemin een definitief einde. Media zoals Het Parool en AT5 verliezen hiermee een vaste, langjarige graadmeter van de Amsterdamse politieke verhoudingen.