Haaien en roggen mijden stroomkabels niet, maar vertonen wel gedragsveranderingen

In dit artikel:

Promotieonderzoek van Annemiek Hermans aan Wageningen University & Research laat zien dat haaien en roggen voorkomen in operationele windparken op de Noordzee. Onderzoek met 436 eDNA-watermonsters uit vier windparken vond sporen van vijf soorten. Dat wijst erop dat de dieren de parken en de aanwezige stroomkabels niet sterk mijden, al kan eDNA niet aantonen hoe lang individuele dieren bij kabels blijven of hun zwemroute aanpassen.

In laboratoriumproeven met volwassen hondshaaien en stekelroggen was geen duidelijke aantrekking, vermijding of schrikreactie te zien bij blootstelling aan wissel- en gelijkstroomvelden. Wel veranderde hun activiteit: hondshaaien waren bij gelijkstroom minder lang actief maar zwommen tijdens beweging sneller. Vrouwelijke stekelroggen werden bij wisselstroom actiever, terwijl mannetjes bij beide veldtypen juist minder actief werden.

Ook embryo’s en jonge dieren vertoonden verschillen. Embryo’s van stekelroggen bewogen aanzienlijk vaker met hun staart en lichaam, maar hun ontwikkelingsduur, uitkomst, gewicht en gezondheid werden niet beïnvloed. Jonge stekelroggen die als embryo aan elektromagnetische velden waren blootgesteld, hadden na één en drie maanden een ongeveer 5 procent kortere staart. Bij jonge hondshaaien waren de borstvinnen bij het uitkomen tijdelijk circa 11 procent groter. De ecologische betekenis hiervan is nog onduidelijk.

Volgens Hermans hangen effecten mogelijk af van soort, levensfase, voortplantingswijze en leefgebied. Ook verschillen de sterkte en reikwijdte van velden per kabeltype, stroomtransport en aanleg. Acute, sterke effecten zijn niet gevonden, maar de gevolgen van langdurige of herhaalde blootstelling voor foerageren, migratie, voortplanting en overleving blijven onbekend. In 2030 kan naar schatting ruim 5 procent van het Nederlandse deel van de Noordzee onder invloed staan van deze velden.

Hermans verdedigt haar proefschrift op 28 augustus 2026. Zij pleit ervoor elektromagnetische velden mee te nemen in milieueffectrapportages en kabelroutes waar mogelijk weg te houden van belangrijke paai- en kraamgebieden. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of dergelijke maatregelen werken en welke soorten en levensfasen het kwetsbaarst zijn.