Grotere medicijntekorten in aantocht door productiestop van cruciale middelen

In dit artikel:

Nederland raakt steeds meer afhankelijk van een klein aantal fabrikanten voor goedkope, veelgebruikte geneesmiddelen, waardoor de kans op tekorten toeneemt. Brancheorganisatie Bogin en apothekersvereniging LEF luiden samen met de Consumentenbond alarm: fabrikanten stoppen met de productie omdat de marges te laag zijn, terwijl sommige cruciale middelen voor Nederland nog door maar één producent worden geleverd.

Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) plaatste in april een oproep wie lithiumcarbonaat kan maken — een middel voor zware depressies en psychosen — omdat de enige overgebleven producent productieproblemen heeft. Medicijnproducent Tiofarma zegt niet in te stappen omdat de huidige prijzen bedrijven dwingen verlies te lijden. Generieke middelen vormen ongeveer 85% van de Nederlandse markt en worden vaak voor enkele eurocenten per maand geleverd, aldus Bogin: voorbeelden zijn cholesterolverlagers (ongeveer €0,49 p/m) en IC-slaapmiddelen (ongeveer €1,75 p/m).

De lage prijzen komen door een combinatie van regels en inkooppraktijken: de Wet op de Geneesmiddelenprijzen (WGP) koppelt maximumprijzen aan referentielanden; het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) legt vergoedingsplafonds vast; en het preferentiebeleid van zorgverzekeraars wijst per middel doorgaans één—meestal de goedkoopste—leverancier aan. Als je geen preferente leverancier bent, vervalt de economische drijfveer om het middel te produceren terwijl registratiekosten blijven lopen. Daardoor halen fabrikanten producten van de markt.

Data van de Zorgcijfersdatabank tonen dat veel van de twintig meest gebruikte geneesmiddelen slechts door twee of drie producenten, soms zelfs één, geleverd worden. Voorbeeld: het veelgebruikte hartmedicijn metoprolol wordt in Nederland alleen door Sandoz geleverd. KNMP-cijfers geven aan dat in 2025 bijna een op de drie medicijngebruikers (ongeveer 3,5 miljoen mensen) last had van tekorten; sommige patiënten ondervinden extra bijwerkingen van alternatieven of hebben geen geschikt alternatief, en lopen tegen hogere eigenkosten aan.

LEF en de Consumentenbond roepen VWS, de Nederlandse Zorgautoriteit en zorgverzekeraars op het preferentiebeleid en inkooppraktijken aan te passen om leveringszekerheid te verbeteren. De vier grote zorgverzekeraars verdedigen het beleid: het levert premievoordeel op en zou bij schaarste snelle omschakeling mogelijk maken. Critici wijzen daarentegen op de beperkte financiële impact van generieke middelen op de totale zorgkosten (ongeveer 0,45%) en vinden dat huidige inkooplogica structureel risico’s op tekorten creëert.

Kortom: betaaldruk en inkoopbeleid drukken fabrikanten uit de markt, wat leidt tot concentratie van productie en groeiende kwetsbaarheid van de geneesmiddelenvoorziening. Er is debat over of financiële prikkels, wijziging van preferentiebeleid of andere beleidsingrepen nodig zijn om tekorten te voorkomen.