Grote groep economen ontraadt miljardensteun aan Tata Steel: 'Te risicovol'
In dit artikel:
Meer dan honderd economen, onder wie ruim tachtig hoogleraren, roepen in een open brief in ESB op om niet tot nauwelijks 2 miljard euro staatssteun te geven voor de verduurzaming van Tata Steel in IJmuiden. Woensdag waarschuwen zij Tweede Kamer en klimaatminister Stientje van Veldhoven dat die investering inefficiënt en risicovol is: de kans is reëel dat de fabriek na de transitie niet structureel winstgevend wordt en dat publiek geld daardoor voor een groot deel verdampt.
De experts verwijzen naar eerdere waarschuwingen van een door het vorige kabinet ingestelde expertgroep, die sprak over een mogelijke “subsidiefuik” — een situatie waarin eenmalige bouwsteun gevolgd wordt door steeds meer publiek geld omdat de onderneming niet zelfstandig rendabel kan blijven. Tata’s eigen route naar klimaatneutraliteit voorziet eerst een verschuiving van kolen naar aardgas, en vanaf 2032 een stap naar groene waterstof en biogas. De economen betwijfelen echter of Nederland op langere termijn concurrerende, goedkope duurzame energie kan garanderen; dat zou een groene staalfabriek in IJmuiden slechter positioneren ten opzichte van concurrenten in Zuid-Europa en Scandinavië.
De brief sluit aan bij aanbevelingen van de Wetenschappelijke Klimaatraad om gerichter staatssteun te verlenen en alleen te investeren in industrieën met een toekomst op de Nederlandse markt. Verschillende ondertekenaars, waaronder Marleen Janssen Groesbeek (Avans Hogeschool), wijzen ook op de grote negatieve milieu- en gezondheidseffecten van Tata en vinden dat handhaving van bestaande milieuregels en marktmechanismen prioriteit moeten krijgen boven extra subsidies.
De economen zien sluiting van de fabriek niet als onoverkomelijk: medewerkers zouden met gerichte omscholing inzetbaar zijn in de energietransitie en het vrijkomen van het terrein, stikstofruimte en netcapaciteit kan andere duurzame bedrijvigheid mogelijk maken. Tegenover deze kritische geluiden staat een tegengeluid: oud-ministers en financiële adviseurs (Wijers en Blom) concludeerden eerder dat een groene toekomst voor Tata wel mogelijk is, onder meer vanwege de ligging aan de Noordzee en beschikbare windenergie. Energie-econoom Machiel Mulder weigerde de brief te ondertekenen en stelt dat grote afnemers juist investeringen in offshore-wind kunnen stimuleren.
Het kabinet en Tata bereikten afgelopen herfst voorlopige afspraken over verduurzaming en maximaal 2 miljard steun; er wordt gestreefd naar definitieve, juridisch bindende afspraken vóór september. Donderdagmiddag (in het artikel woensdag) worden Kamerleden door ambtenaren bijgepraat, deels achter gesloten deuren vanwege geheime onderhandelingen met Tata. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft nog geen inhoudelijke reactie gegeven op de open brief.