Grootmachten Israël en Turkije lijnrecht tegenover elkaar in Syrië

In dit artikel:

De verhouding tussen Israël en Turkije is verder verslechterd na een Israëlisch bombardement op de Syrische luchtmachtbasis Abu Duhur in het noordwesten van Syrië. De aanval vond dinsdag plaats nadat een Turkse militaire delegatie de basis had bezocht. Israël vreesde dat Syrië veiligheidsafspraken zou schenden door Turkse militairen toe te laten en waarschuwde Damascus vooraf. Syrië en Turkije ontkennen dat Ankara permanent militairen op de basis wilde stationeren.

Israëlische minister van Defensie Katz beschuldigde de Turkse president Erdogan ervan Turkije in gevaarlijke avonturen te storten. Ankara veroordeelde de aanval juist en beschuldigde premier Netanyahu ervan de spanningen om politieke redenen op te voeren en Syrië verder te destabiliseren.

De twee landen werkten tot ongeveer vijftien jaar geleden nog nauw samen. De relatie verslechterde sterk na de dood van negen Turkse activisten bij het Israëlische optreden tegen het hulpschip Mavi Marmara voor Gaza in 2010. Een nieuwe poging tot normalisering in 2022 liep vast door de oorlog in Gaza. Erdogan is een uitgesproken criticus van Israël en onderhoudt contacten met Hamas.

Syrië is nu het belangrijkste conflictpunt. Sinds de val van president Assad eind 2024 steunt Turkije de nieuwe Syrische president Ahmed al-Sharaa, traint het Syrische militairen en helpt het leger herbouwen. Ankara wil een stabiel buurland, mede vanwege de 900 kilometer lange grens, de opvang van miljoenen Syrische vluchtelingen en de wens om Koerdische milities op afstand te houden.

Israël ziet de groeiende Turkse invloed als een bedreiging en probeert zelf de machtsverhoudingen in Syrië te beïnvloeden. Het voerde sinds de machtswisseling honderden aanvallen uit op Syrische militaire doelen en bezette een VN-bewaakte bufferzone in het zuiden. Het wantrouwen tegen Turkije is bovendien breder zichtbaar geworden in de Israëlische politiek en verkiezingscampagne.

Een directe oorlog tussen Israël en NAVO-lid Turkije wordt volgens deskundigen niet waarschijnlijk geacht, omdat die voor geen van beide landen voordelig is. Wel nam het risico op misverstanden toe: Turkije was niet vooraf over de aanval geïnformeerd en zag Israëlische gevechtsvliegtuigen richting zijn grondgebied vliegen. De Verenigde Staten proberen daarom een beter communicatiekanaal tussen Israël, Turkije en Syrië op te zetten. Naarmate beide landen hun invloed in Syrië uitbreiden, wordt de ruimte voor fouten kleiner.