Grondwater steeds vaker vervuild. Met name door PFAS en gewasbeschermingsmiddelen
In dit artikel:
Onderzoek van Arcadis laat zien dat in Groningen en Drenthe steeds meer milieuvreemde stoffen in het grondwater voorkomen, met name PFAS en gewasbeschermingsmiddelen. In 2024 bevatten 96% van de onderzochte filters één of meer van deze stoffen. De steekproeven zijn gedaan op tientallen locaties, op twee dieptes (ongeveer 10 en 25 meter onder maaiveld), en worden driejaarlijks herhaald om trends te volgen.
PFAS en bestrijdingsmiddelen vielen het meest op. In ondiep grondwater werd PFAS aangetroffen in meer dan 90% van de meetpunten in Drenthe en in meer dan 80% in Groningen; in 40 gevallen werd de norm voor PFAS overschreden. Gewasbeschermingsmiddelen zaten in circa 70% van de ondiepe meetpunten en ongeveer de helft van de diepe. In sommige gevallen lagen pesticidenconcentraties boven de afgesproken normen. Rond Assen bleek bijvoorbeeld veel 6-dichloorbenzamide aanwezig, een toxische fungicidecomponent gebruikt bij aardappelteelt. Medicijnresten kwamen minder vaak voor, maar Groningen scoorde met 6,1% iets hoger dan het landelijke provinciale gemiddelde; veel aangetroffen stoffen waren johexol (röntgencontrastmiddel), carbamazepine (anti‑epilepticum) en sotalol (tegen hartritmestoornissen). Een deel van de toename hangt ook samen met verbeterde analysemethoden, waardoor meer stoffen detecteerbaar zijn.
Om bewoners bewust te maken en lokaal vervuiling te beperken, lopen van 25 april tot en met 8 mei activiteiten rond de landelijke Leven met Water-week. Waterschappen Hunze en Aa’s, Noorderzijlvest, de provincie Groningen en Waterbedrijf Groningen richten zich extra op grondwaterbeschermingsgebieden zoals Onnen–De Punt en Sellingen. De campagne, opgestart op 24 april in De Punt (Glimmen), geeft praktische tips: gebruik biologisch afbreekbare middelen in de tuin, gooi barbecuescheet correct weg vanwege kankerverwekkende koolwaterstoffen, en was de auto bij een wasbox om PFAS in de bodem te voorkomen. Leonie Spronk van Waterbedrijf Groningen benadrukt: „Als de bron bevuild is, moeten we dat allemaal weer zuiveren… Beschermen is goedkoper dan achteraf schoonmaken.”
Provincies vertalen de onderzoeksuitkomsten naar beleidsmaatregelen. Groningen formuleerde 17 extra acties gericht op KRW-doelen, bestrijdingsmiddelen en PFAS, zette een early-warning meetnet op en startte een werkgroep over bestrijdingsmiddelen. Drenthe breidt de monitoring uit en doet extra PFAS-metingen; de provincie benadrukt dat PFAS een nationaal en Europees vraagstuk is, waar bovenlokale beleidssturing voor nodig is.
De bevindingen zetten ook landelijke instanties in beweging: het Ctgb wil bepaalde PFAS-bevattende bestrijdingsmiddelen tegen de fytoftora-schimmel opnieuw beoordelen en mogelijk verbieden, wat boeren minder behandelopties zou geven. Drenthe liet CLM mogelijke alternatieven onderzoeken. Daarnaast stuurde de Unie van Waterschappen een brandbrief naar het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen over oplopende concentraties diclofenac in water. Rioolwaterzuiveringen verwijderen niet alle stoffen; waterschappen waarschuwen voor stijgende zuiveringskosten, die uiteindelijk bij burgers terechtkomen.
Het Arcadis-rapport is openbaar en in 2027 volgt een nieuwe meetronde om de ontwikkeling van bestrijdingsmiddelen, PFAS en medicijnresten te volgen.