Grondrechten centraal in AI-toezicht
In dit artikel:
Het College voor de Rechten van de Mens heeft een praktische handleiding gepubliceerd over hoe de Europese AI‑Verordening de fundamentele rechten moet beschermen. De publicatie richt zich vooral op (markt)toezichthouders en beleidsmakers in Nederland en biedt handvatten voor handhaving en uitvoering van de nieuwe regels die vanaf augustus 2026 vrijwel volledig van kracht worden in de EU. De kernopdracht van de verordening is het voorkomen van gevaarlijke effecten van AI op veiligheid, gezondheid en grondrechten.
De gids behandelt vier hoofdonderdelen. Ten eerste een principieel overzicht: toetsing op grondrechten is geen kwestie van een vaste checklist maar vraagt beoordeling van elk systeem in zijn concrete context en de impact op individuele mensen en groepen. Ten tweede een artikelsgewijze uitleg van sleutelbepalingen, met nadruk op verboden AI (Hoofdstuk II) — zoals social scoring, ongerichte gezichtsherkenning en emotieherkenning op de werkvloer — en op hoog-risico AI (Hoofdstuk III), waarvoor eisen gelden zoals risicomanagement, datagovernance en menselijk toezicht. Ook komt AI-geletterdheid (artikel 4) aan bod: personeel van aanbieders en gebruikers moet voldoende kennis hebben om verantwoord met AI om te gaan en de gevolgen voor grondrechten te herkennen.
Het derde deel bespreekt de concrete grondrechtenrisico’s per categorie uit Bijlage III, waaronder toepassingen in rechtshandhaving, onderwijs, arbeidsmarkt en vitale diensten. Ten vierde wordt het toezichtkader behandeld: markttoezichthouders spelen de centrale rol, maar moeten tijdig de gespecialiseerde grondrechtenautoriteiten betrekken; die leveren expertise voor monitoring, signalering en evaluatie.
Het College waarschuwt dat succes van de verordening afhangt van twee cruciale elementen: het omzetten van abstracte verplichtingen in bruikbare technische standaarden, richtlijnen en sjablonen, en de beschikbaarheid van voldoende vaardigheden en capaciteit bij aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en toezichthouders. De hybride toezichtstructuur — een combinatie van traditioneel markttoezicht en grondrechtenexpertise — is vernieuwend maar vereist heldere taakverdeling, efficiënte informatie-uitwisseling en voldoende middelen. De publicatie is bedoeld als praktisch instrument om die uitvoering en samenwerking te ondersteunen. Auteur: Witold Kepinski.