Groen licht voor migratiepact: grootste Nederlandse asielwijziging in 25 jaar
In dit artikel:
De Eerste Kamer gaf dinsdag groen licht voor de Nederlandse uitwerking van het Europese Migratiepact, waarvan de nieuwe regels per 12 juni gelden. Het is volgens de regering de ingrijpendste wijziging van het Nederlandse asielstelsel in 25 jaar. De Europese afspraak, waarover lidstaten na jaren onderhandelen in december 2023 akkoord gingen, moet nationale procedures meer op elkaar afstemmen, asielprocedures versnellen en de terugkeer van afgewezen asielzoekers verbeteren.
Kernpunten van het pact zijn onder meer verplichte grensprocedures aan de buitengrenzen (waaronder locaties als Schiphol), uniforme identificatie- en gezondheidscontroles, en het centraal opslaan van vingerafdrukken in een Europese databank. Verder moeten zogenoemde terugkeerhubs buiten de EU helpen bij het terugbrengen van afgewezen personen. Een solidariteitsmechanisme verplicht andere lidstaten bij grote instroom steun te bieden: door overname van asielzoekers of door financiële compensatie. Nederland kiest voorlopig voor de financiële route zolang de opvangcapaciteit thuis onvoldoende is.
Voor Nederland betekende de Europese tekst dat veel maatregelen van gemeentelijk en nationaal niveau moesten worden vertaald door de IND. Daarbij zijn elementen uit twee eerder besproken Nederlandse asielwetten verwerkt. Zo zijn zes van de negen maatregelen uit de ingetrokken asielnoodwet overgenomen, waaronder het schrappen van de verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd en het verkorten van tijdelijke vergunningen van vijf naar drie jaar. Het verplichte tweestatusstelsel van het pact — een scheiding tussen oorlogsvluchtelingen en mensen die om persoonlijke redenen bedreigd worden — is overgenomen, maar Nederland heeft strengere regels ingevoerd voor nareizende familieleden van oorlogsvluchtelingen.
Er bestaan zorgen over de uitvoerbaarheid. De Europese Commissie meldde recent dat veel landen nog niet klaar zijn: eerste screenings en nationale systemen staan vaak niet, en Nederland heeft de Europese vingerafdrukdatabase nog niet operationeel. De IND kampt bovendien met achterstanden; minister Bart van den Brink wil bij invoering prioriteit geven aan nieuwe aanvragen en stelt strengere behandeltermijnen in — de precieze uitwerking volgt deze week. Belangengroepen waarschuwen: VluchtelingenWerk maakt zich zorgen om mensenrechtenrisico’s bij terugkeerhubs, en rechters vrezen een toename van rechtszaken omdat asielzoekers bezwaar maken tegen de lagere status uit het tweestatusstelsel.
Van den Brink erkent de complexiteit en waarschuwde voor opstartproblemen: "We staan voor een ingewikkelde operatie", aldus de minister. Het migratiepact brengt ingrijpende veranderingen, maar de effectiviteit hangt sterk af van nationale uitvoering en Europese samenwerking in de komende maanden.