Groei zij-instromers zorgt voor grote druk in praktijkonderwijs

In dit artikel:

Het praktijkonderwijs in Nederland kampt met flinke druk door een sterke toename van zij-instromers, aldus de Sectorraad Praktijkonderwijs in het jaarlijkse rapport Staat van het Praktijkonderwijs 2026. Het aantal leerlingen dat vanuit het vmbo naar praktijkonderwijs overstapt groeide met 29% in leerjaar 1 en 25% in leerjaar 2; daarnaast stromen jaarlijks ruim duizend leerlingen vanuit internationale schakelklassen door. Ook de instroom uit het voortgezet speciaal onderwijs neemt toe.

De gevolgen zijn merkbaar: bijna alle praktijkdocenten (96%) melden hogere werkdruk, ziekteverzuim ligt op 6,4% en het lerarentekort op 5,6% — zowel het verzuim als het tekort zijn het hoogst binnen dit schooltype. Nieuwkomers verstoren de groepsdynamiek omdat zij moeten wennen aan een andere leeromgeving; vmbo-afvallers ervaren vaak gevoelens van falen en motivatieverlies. Internationale leerlingen hebben vaak een taalachterstand, waardoor plaatsing in het praktijkonderwijs soms uit frustratie voortvloeit.

De raad wijst beleidskeuzes aan als oorzaak: basisscholen mogen niet langer uitsluitend praktijkadvies geven, waardoor veel leerlingen eerst naar vmbo gaan en later zijwaarts doorstromen. In 2025 overschreed het aantal praktijkleerlingen voor het eerst de 30.000; door het geldplafond voor deze onderwijssoort dreigt snel de door de sectorraad genoemde bovengrens van circa 32.000. De Sectorraad pleit voor afschaffing van dat plafond, invoering van een eenduidig praktijkadvies op de basisschool en een betere positionering van praktijkonderwijs in het onderwijslandschap, zodat het geen restcategorie blijft. (Kader: praktijkonderwijs bereidt leerlingen met extra ondersteuningsbehoefte praktisch voor op arbeid of vervolgonderwijs.)