Grindtuinen zijn populair. Net over de grens zijn ze verboden. Boetes kunnen flink oplopen
In dit artikel:
In Nedersaksen is het populair geworden ogende maar ecologisch problematische fenomeen van grind- en versteende tuinen — bijna geheel bedekt met stenen, split of tegels en met weinig tot geen beplanting — de afgelopen jaren stevig aangepakt. Lokale overheden, met name in de stad en het district (Landkreis) Leer en in Emsland, eisen dat groen weer de hoofdrol krijgt: stenen mogen alleen dienen als pad, terras of decoratie, niet als hoofdoppervlak van de tuin. Sinds de wijziging van de Bouwverordening van de deelstaat treedt men streng op; in Leer zijn in twee jaar tijd zeker 500 rechtszaken gestart en in Emsland zijn 253 tuinen vastgesteld die niet aan de regels voldoen.
Eigenaars die de regels overtreden krijgen een aanschrijving en twee maanden de tijd om grind of stenen te verwijderen en groen aan te planten. Blijft herinrichting uit, dan volgt eerst een waarschuwing met een boete van 165 euro; bij herhaalde overtreding kunnen boetes oplopen tot tussen de 10.000 en 100.000 euro. Controle gebeurt gericht: luchtfoto’s en digitale kaarten helpen verdachte percelen te vinden, waarna gemeentelijke controleurs wijkcontroles uitvoeren. Na aanpassingen moeten bewoners foto’s opsturen als bewijs.
De motivatie van de Nedersaksische overheid is praktisch en ecologisch: versteende tuinen bieden weinig ruimte voor planten en dieren, verarmen de bodem en dragen bij aan hittestress en problemen met regenwaterafvoer. De hoogste bestuursrechter van Nedersaksen ondersteunt dit handhavingsbeleid: bestaande grindtuinen tellen niet als groenruimte als vegetatie niet overheerst.
De strikte aanpak stuit op weerstand. Voorlichting en campagnes leverden volgens woordvoerders niet het gehoopte effect op — sommige bewoners reageerden geïrriteerd of boos op bemoeienis van de overheid. Tegelijk bestaat begrip en steun van inwoners en lokale groene activisten. In Groningen bijvoorbeeld is er geen landelijke verbod, maar wel lokale maatregelen: sinds januari 2024 geldt er een hemelwaterverordening waardoor percelen groter dan 250 m2 regenwater op eigen terrein moeten bergen; daarnaast biedt de gemeente subsidie (Poen voor je Groen) en ophalen van verwijderde tuintegels gebeurt in sommige gemeenten gratis via een “Tegeltaxi”. Ook in Drenthe stimuleren diverse gemeenten vergroening via subsidies voor groene daken, gevelgroen en regentonnen.
Het artikel belicht ook lokale initiatieven en tegenvoorbeelden. Mennie Oosterhuis, wijkklimaatambassadeur en voorzitter van een volkstuinvereniging in de Groninger wijk Vinkhuizen, pleit al jaren voor meer groen en helpt bewoners bij het vervangen van tegels door planten. Hij ervaart dat veel voortuinen sterk versteend blijven — soms door verhuurdersituaties of omdat bewoners geen zin hebben in onderhoud — maar ziet ook positieve voorbeelden zoals het jonge stel Rob Venderbos en Nienke Vos dat tegels verwijderde en op beperkte ruimte groenten, bloemen en een fruitboompje plantte.
Praktisch advies uit de regio: met relatief goedkope, onderhoudsarme en inheemse beplanting, gemeentelijke subsidies en kleine ingrepen valt veel te winnen voor biodiversiteit, wateropvang en verkoeling. In Nederland blijft grindtuinenbeleid grotendeels lokaal bepaald; gemeenten kunnen via omgevingsplannen, heffingen en subsidieregelingen vergroening stimuleren of verplichten, zonder dat er een landelijke ban bestaat zoals in Nedersaksen.