Granaatwerpen en marcheren: leraar filmt indoctrinatie op Russische school

In dit artikel:

Russische leraar Pavel Talankin filmde na de inval in Oekraïne discrète maar onthullende beelden van het dagelijks leven op zijn school. De opnames, die hij aanvankelijk naar de autoriteiten moest sturen zodat werd gecontroleerd of leraren het voorgeschreven curriculum volgden, vormen nu de basis van de documentaire Mr. Nobody Against Putin. Talankin werkte daarbij samen met een Amerikaanse regisseur; om de film te kunnen uitbrengen moest hij het land ontvluchten en gaf Nieuwsuur kort na zijn vertrek in Londen een interview.

De documentaire laat zien hoe scholen systematisch nationalistische en oorlogspropaganda inpassen in het onderwijs: kinderen krijgen een eenzijdige versie van de Russische geschiedenis voorgeschoteld (onder meer dat de Krim zich in 2014 vrijwillig bij Rusland voegde), volgen verplichte patriottische lessen die vanaf 14 maart 2022 zijn aangescherpt, leren marcheren en nemen deel aan een granaatwerpwedstrijd. Volgens Talankin nam het aantal verplichte, pro-oorlogsactiviteiten dagelijks toe; hij zegt dat het voelde alsof leraren "gedwongen werden om deze oorlog ook te voeren."

Tegelijkertijd leiden de extra, militaristische lesonderdelen tot achteruitgang in reguliere vakken. Gefilmde lerarenoverleggen tonen frustratie, maar ook angst: wie openlijk weigert mee te doen riskeert ontslag of erger, en er worden verhalen verteld over leerlingen die docenten verraden. Sommige leerkrachten proberen voorzichtig het officiële narratief te nuanceren in de klas, maar dat is gevaarlijk.

De film belicht hoe het staatsonderwijs instrumenteel wordt ingezet om steun voor het beleid van Vladimir Poetin te cultiveren en toont de druk waaronder zowel leraren als leerlingen verkeren. Mr. Nobody Against Putin draait vanaf 15 januari in Nederlandse bioscopen.