Govert Buijs: Kerken moeten leiderschap in de samenleving aanpakken

In dit artikel:

Filosoof Govert Buijs waarschuwde zaterdag tijdens een panelgesprek van de Raad van Kerken in Utrecht dat kerken niet kunnen volstaan met de ambitie om bruggen te bouwen in een sterk gepolariseerde samenleving. Bruggenbouwers proberen de zorgen en waarde van verschillende kampen te erkennen, maar raken volgens Buijs vaak tussen de uitersten vermalen. Polarisatie wordt namelijk in stand gehouden door mensen die geen werkelijke ontmoeting met de andere partij willen, omdat hun invloed en bestaansrecht daardoor kunnen afnemen.

Volgens Buijs is de huidige polarisatie mede geworteld in een diepe kloof tussen wat de samenleving belooft en wat zij daadwerkelijk oplevert. Politieke, economische en medialeiders zouden het algemeen belang te vaak ondergeschikt maken aan deelbelangen. Daardoor ontstaat frustratie en een voedingsbodem voor rechts-extremisme. Als voorbeeld noemde hij de kredietcrisis van 2008, die volgens hem duidelijk maakte dat de belofte van algemene welvaart en consumententevredenheid vooral winnaars en verliezers heeft voortgebracht.

De kerk moet volgens Buijs voorkomen dat zij zich volledig aan de linker- of rechterzijde schaart in discussies over onder meer immigratie, de islam, klimaat en Israël. Hij uitte kritiek op de Duitse bisschoppen, die zich volgens hem in 2024 te sterk tegen radicaal-rechts keerden. Meer waardering had hij voor een recent rapport van de Raad van Kerken over radicaal-rechts, al vindt hij dat de Raad politieke, economische en medialeiders nadrukkelijker moet aanspreken.

Tijdens het gesprek wezen de andere panelleden op aanvullende aspecten. Eunice Anita-Offerman stelde dat de kloof tussen maatschappelijke beloften en werkelijkheid in delen van Afrika, het Caribisch gebied en Latijns-Amerika al eeuwen bestaat. Daar kan gedeelde kwetsbaarheid, onder meer onder nazaten van tot slaaf gemaakten en migranten, juist verbindend werken. PKN-scriba Kees van Ekris vroeg daarnaast om een directer kerkelijk geluid en meer aandacht voor de werking van kwaad en zonde. Buijs beaamde dat de kerk mensen moet waarschuwen voor ondeugden als jaloezie en woede.

Het panelgesprek werd gehouden in het Utrechtse Catharijneconvent, trok ruim honderd bezoekers en maakte deel uit van een driedaags Europees congres over kerken en polarisatie van de Societas Oecumenica.