„God heeft de dood beteugeld, Zijn grote dag breekt door", zingt Paul Gerhardt met Pasen
In dit artikel:
Paul Gerhardt (1607–1676), de Duitse predikant en liedschrijver, wordt herdacht vanwege zijn paaslied “O hart, spring op vol vreugde”, geschreven in een tijd van oorlog, epidemieën en natuurrampen. Zijn gedichten boden troost en benadrukten persoonlijk vertrouwen in God — een verschuiving van een collectieve, liturgische beleving naar een individuele gevoelsuiting die in de zeventiende eeuw breder optrad.
Het lied, oorspronkelijk negen coupletten tellend, neemt de opstanding van Christus als centraal thema. De eerste strofen bezorgen een algemene viering van de verrijzenis (waarbij Psalm 118:24 wordt aangesproken), terwijl de middelste verzen het verhaal persoonlijk maken: wat betekent de opstanding voor het dagelijkse leven en het sterven van de gelovige? Eén vers spreekt expliciet over Gods nabijheid zelfs in de dood, de afsluitende coupletten beelden de verwachting uit van eer en kroon na dit leven.
De bekende melodie is van Johann Crüger; muziekdeskundigen wijzen op een “opstijgende” gerichtheid van de melodie die de blijdschap van de opstanding zou verbeelden, onder meer door een slotlijn die naar een hoge d toewerkt. Historisch werd Gerhardts werk in de achttiende eeuw hoog geprezen door lutherse hymnologen, maar in de negentiende eeuw vielen sommige gezangen uit gebruik omdat ze als te persoonlijk voor gemeenschappelijke kerkdiensten werden gezien.
In Nederland raakte het paaslied pas in de twintigste eeuw ingeburgerd en kende meerdere vertalingen en bewerkingen. Vertalers als Hendrik Hasper, Pieter Boendermaker en Ad den Besten leverden versies voor verschillende liedboeken; in het Liedboek voor de Kerken (1973) verschenen bijna alle coupletten in een bewerking maar werden vers 5 en 6 weggelaten omdat ze te triomfantelijk en persoonlijk leken voor een ecumenische bundel. Voor het Liedboek 2013 leverde Sytse de Vries een vertaling van alle negen oorspronkelijke verzen, met als beginregel “O hart, spring op vol vreugde.”
Het lied illustreert Gerhardts kernboodschap: door Jezus’ vernedering en zijn opstanding keert God leed om in eeuwige vreugde, en biedt daarmee persoonlijke troost in tijden van nood. Ter verdieping organiseert het Reformatorisch Dagblad zangavonden over Gerhardt, onder leiding van hymnoloog dr. Jaco van der Knijff (5 juni in Dordrecht; 12 juni in Amersfoort).