Glanzend restant uit het verleden: zeer zeldzame Rivierparelmossel op het strand
In dit artikel:
In Naturalis werd in december 2025 een opvallend schelpfragment herkend als de zeldzame Rivierparelmossel (Pseudunio auricularius). Gastmedewerker Kees haalde materiaal uit de collectietoren; collega’s Wim, Bram, Tello en Rykel stonden erbij toen zij een blauwgrijs, parelmoerachtig stuk van 9 cm ontdekten — het meest complete exemplaar van deze soort dat tot nu toe aan onze kust is gevonden. Het fragment maakte deel uit van een schenking van E.P. Busser en was op het strand bij Noordwijk gevonden na een storm op 2 december 1976, vlakbij de Langevelderslag.
De vondst is bijzonder omdat dit pas het derde Strandexemplaar op de Nederlandse kust is; eerder werden fragmenten gevonden bij Katwijk (2014, 2019) en in opgravingen bij Valkenburg aan de Rijn (1986–1987). Daarnaast zijn er veel oudere exemplaren bekend, onder andere circa 9.000 jaar oude stukken uit zandwinputten bij Lent. Als 19e-eeuwse waarnemingen juist zijn, kan het uitsterven van de soort in Nederland mogelijk aan het eind van die eeuw hebben plaatsgevonden.
De Rivierparelmossel is Europa’s grootste zoetwatermossel — exemplaren kunnen uitzonderlijk tot 20 cm bereiken — en groeit erg langzaam; sommige dieren worden mogelijk meer dan 150 jaar oud. Ooit kwam de soort voor in veel grote rivieren in Midden-, Zuid- en West-Europa, waaronder de Rijn tot aan de oude riviermonding. Het verdwijnen hangt samen met verslechterde waterkwaliteit, oeveraanpassingen, baggerwerk, het afvissen van mossels voor parels en de achteruitgang van essentiële vissoorten zoals steur. De mossellarven (glochidia) hechten zich tijdelijk aan vissen en gebruiken die om zich te verspreiden, wat de afhankelijkheid van vispopulaties verklaart.
Na het geloof in volledige uitsterving werden in de late 20e eeuw nog levende populaties gevonden in Spanje (1985) en Frankrijk (2000), maar die blijven in aantal afnemen; de soort geldt wereldwijd als sterk bedreigd. In Nederland spoelen af en toe oude schelpen van riviermossels aan omdat de historische Rijnmonding vroeger ter hoogte van Katwijk–Noordwijk lag; rivierafzettingen liggen nu onder zeewater en zandstranden.
De ontdekking viel samen met de voltooiing van een samenvattende publicatie over fossiele vondsten van de Rivierparelmossel in België en Nederland — het nieuwe fragment kwam helaas net te laat om daarin opgenomen te worden. De vondst illustreert het belang van oude museumcollecties en van vrijwilligers met specialistische kennis; citizen science en inventarisatieprojecten langs de kust helpen dergelijke ontdekkingen mogelijk te maken. Wie op het strand loopt wordt aangespoord extra alert te zijn: misschien wacht het volgende exemplaar al op ontdekking.