GL-PvdA de grootste maar rechtse coalitie niet afgestraft

In dit artikel:

GroenLinks-PvdA lijkt bij de gemeenteraadsverkiezingen de grootste partij te worden, maar zonder duidelijke landelijke winst omdat veel stemmen naar lokale partijen zijn gegaan. De nieuwe gecombineerde lijst scoort goed in meerdere steden: in Rotterdam staat de combinatie bovenaan met een marge van ongeveer 3.000 stemmen op Leefbaar Rotterdam; beide partijen zouden daar 11 zetels krijgen en het percentage van de linkse lijst steeg fors (van circa 18,5% naar 22,1%). In Utrecht levert de fusiepartij één zetel winst op en komt uit op 14 zetels.

Tegelijkertijd lijden sommige landelijke partijen verlies: in Rotterdam verliezen onder meer Volt, VVD, BIJ1 en de Partij voor de Dieren elk een zetel. De rechtse coalitiepartijen VVD, CDA en D66 incasseren over het geheel echter geen grote slagen; D66 onder leiding van Ron Jetten noteert zelfs een lichte plus. De uitslag geeft GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver meer zelfvertrouwen voor komende oppositieonderhandelingen met het kabinet, maar de impact op de landelijke politiek is beperkt — in 2022 scoorde de partij op lokaal niveau soms nog beter.

Anti-azc sentiment en lokale actiegroepen leverden winst op voor partijen die nadrukkelijk tegen opvang van asielzoekers campagne voerden. In Venlo verloor de PVV terrein aan een lokale beweging; FVD boekte een stevige opmars en is in absolute termen de grootste stijger (van circa 1% naar 4%).

Opkomstcijfers liepen sterk uiteen tussen gemeenten en zijn niet direct vergelijkbaar met 2022 vanwege toenmalige coronamaatregelen en drie dagen stemmen. Rond 18:00 uur varieerden percentages flink: Urk noteerde bijvoorbeeld 46,5% (ter vergelijking: ruim 75% in 2022), Almere 28,5%, Nijmegen 42,2%, Tynaarlo 48,9%, Utrecht 42,7%, Rotterdam 28,5%, Amsterdam 32,1% en Den Haag 36%. Gemeenten bepalen zelf wanneer ze opkomstcijfers vrijgeven; stemmen kan tot 21:00 uur.

Uit een exitpoll voor Den Haag blijkt dat Hart voor Den Haag (Richard de Mos) sterk zou winnen en met 17 zetels de grootste zou worden, terwijl de VVD sterk terugzakt (van 7 naar ongeveer 3 zetels) en PVV en ChristenUnie-SGP mogelijk uit de Haagse raad verdwijnen. GroenLinks-PvdA en D66 zouden daar op ongeveer 8 zetels blijven. Op Schiermonnikoog, traditioneel de eerste die telt, wonnen alle drie de lokale lijsten zetels; op dat eiland werden 661 stembiljetten geteld.

Kort samengevat: de lokale zwengel bleef bepalend, de nieuw gevormde GroenLinks-PvdA doet het goed maar niet dramatisch beter dan voorheen, rechtse landelijke partijen hielden zich redelijk staande, en thema’s als opvang van asielzoekers versterkten de positie van sommige lokale of rechtse partijen.