Gierzwaluw in beweging

In dit artikel:

De gierzwaluw, bekend als een sterke plaatstrouwe stadvogel, blijkt toch bewegelijker in ruimtekeuze dan vaak gedacht. Sovon-onderzoek in Noordwijk laat zien dat hoewel de totale populatie daar over circa 55 jaar min of meer gelijk bleef, de verspreiding sterk veranderde: grote koloniën verdwenen en het aantal panden met één of twee broedparen nam toe. Sinds 1993 worden in Noordwijk Binnen elke vijf jaar alle invliegplaatsen geïnventariseerd; in 2010 en 2015 werd ook Noordwijk aan Zee meegeteld. De gemeente was bovendien al eens geteld in 1967–68. Op een Sovon-dag in 2024 presenteerde Hein Verkade deze bevindingen.

Landelijk geven vogelsatlassen en telnetwerken hetzelfde beeld van verschuivingen. Tussen de eerste vogelatlas (1973–77) en de atlas van 2013–15 nam het aantal atlasblokken met gierzwaluwen licht toe (van 68% naar 70%), maar onderliggend waren er veel verschuivingen: de soort verdween uit 128 blokken en vestigde zich in 160 nieuwe. Verlies trad vooral op in sommige plattelandsgebieden (zoals delen van Friesland), terwijl Flevoland en zelfs Texel kolonisaties zagen. Het Meetnet Urbane Soorten (MUS), actief sinds 2007, laat zien dat de landelijke aantallen fluctueren: een daling tot ongeveer 2013, daarna enige herstelfase, en recent weer lichte terugval.

De belangrijkste verklaring ligt in de veranderende stedelijke woonomgeving: renovatie en vernieuwingsprocessen wijzigen waar geschikte nestplaatsen beschikbaar zijn. Om deze dynamiek beter te volgen start Sovon in december 2026 een nieuwe, meerjarig opgezette vogelatlas waarin broed-, overwinterende en trekvogels jaarrond worden bijgehouden. Monitoring blijft cruciaal om effecten van stadsvernieuwing en mogelijke beschermingsmaatregelen voor gierzwaluwen te kunnen beoordelen.