Gezelschap te koop: de nieuwe 'eenzaamheidsindustrie' in China

In dit artikel:

China vergrijst uitzonderlijk snel: tegen 2035 zullen er meer dan 400 miljoen inwoners van 65 jaar en ouder zijn, ongeveer 100 miljoen meer dan nu. Tegelijk trekken veel jongeren naar de steden voor werk en onderwijs, terwijl hun ouders in dorpen achterblijven. Daardoor staat een eeuwenoude zorgtraditie onder druk: volgens het confucianistische ideaal horen volwassen kinderen voor hun ouders te zorgen, vaak door bij hen in te wonen.

Die verwachting botst steeds vaker met de realiteit. Veel ouderen wonen alleen in grote, moderne huizen waarvan de kamers leegstaan. Omdat China nauwelijks een traditie van woonzorgcentra heeft en zulke instellingen voor veel families nog altijd als beschamend gelden, moeten kinderen hun ouders vaak op afstand ondersteunen. De overheid rekent erop dat 90 procent van de ouderen thuis wordt verzorgd, 7 procent in de eigen wijk en slechts 3 procent in een instelling. Voor de veelal enige kinderen van vandaag is die verantwoordelijkheid echter zwaar, zeker wanneer zij honderden kilometers verderop wonen en hun ouders soms alleen met Chinees Nieuwjaar zien.

Ondernemers springen daarop in met zogenoemde ‘gedeelde kinderen’. Tegen betaling bezoeken medewerkers ouderen enkele keren per week, doen boodschappen, verrichten klusjes en bieden gezelschap. Ze proberen een warme band op te bouwen, met bijvoorbeeld bloemen, cadeaus en knuffels, waardoor hun rol verder gaat dan die van een huishoudelijke hulp. Ook andere familieverplichtingen worden commercieel ingevuld: Chinezen kunnen een nepverloofde of een stand-in-ouder inhuren. Rond het meest recente Chinese Nieuwjaar bood een app in Hunan zelfs voor ongeveer 120 euro een medewerker aan die namens een klant wensen overbracht en rituelen uitvoerde. Na veel kritiek werd het pakket verwijderd.

De maatschappelijke discussie gaat verder dan alleen de vraag of zulke diensten gepast zijn. In sommige erfeniskwesties kregen betaalde oppassers of ‘gedeelde kinderen’ van ouders een erfenis, wat leidde tot rechtszaken en debat over de vraag of familiebanden altijd zwaarder moeten wegen dan feitelijke zorg.

Technologie moet de afstand eveneens verkleinen. Apps kunnen op afstand bloeddruk en beweging in huis volgen en medicijnen laten ophalen. Daarnaast ontwikkelt China robots die huishoudelijke en medische taken kunnen uitvoeren, maar ook gesprekken voeren, spelletjes spelen en ouderen gezelschap houden. Onderzoekers aan de Fudan-universiteit in Shanghai verwachten dat zulke robots uiterlijk rond 2030 inzetbaar zijn.

Deze oplossingen helpen de vergrijzing op te vangen, maar lossen het onderliggende probleem niet volledig op. De economische vooruitgang heeft de levensduur en welvaart verhoogd, terwijl sociale verbondenheid juist onder druk staat. De groeiende eenzaamheid laat daarmee zien dat rijker worden niet automatisch betekent dat ouderen zich minder alleen voelen.