Geruïneerde beleggers en 1 miljard euro schade: de man die een van de grootste financiële schandalen uit de Franse geschiedenis veroorzaakte

In dit artikel:

Gérard Lhéritier bouwde met Aristophil een handel op in historische documenten en wist duizenden beleggers ervan te overtuigen dat zij mede-eigenaar konden worden van waardevolle manuscripten en brieven. In werkelijkheid financierde hij beloofde rendementen grotendeels met het geld van nieuwe deelnemers, volgens de klassieke werkwijze van een ponzifraude.

De Fransman kocht zeldzame stukken, liet ze hoog waarderen en knipte hun geschatte waarde vervolgens op in kleine certificaten. Beleggers betaalden bijvoorbeeld 5.000 euro voor een aandeel en kregen de toezegging dat Aristophil dit na vijf jaar met 40 procent winst zou terugkopen. De documenten bleven ondertussen bij het bedrijf. In totaal deden ongeveer 18.000 mensen in Frankrijk en België mee. Onder hen waren onder anderen gepensioneerden, ondernemers, geestelijken en professionals uit de juridische en financiële wereld.

Aristophil presenteerde een collectie van circa 135.000 stukken, waaronder brieven van Napoleon, een brief van Vincent van Gogh, documenten van Lodewijk XVI en manuscripten van bekende schrijvers. Lhéritier groeide uit tot een prominente figuur met een museum in Parijs, een vestiging in Brussel en een uitbundige levensstijl. Hij bewoog zich per privévliegtuig tussen Nice en Parijs en organiseerde kostbare evenementen voor relaties. Zijn tentoonstellingen trokken ook Franse oud-presidenten.

Een van zijn opvallendste aankopen was het manuscript van Les 120 journées de Sodome van de Markies de Sade. Het twaalf meter lange document uit 1785 was eerder gestolen en via heling bij een Zwitserse verzamelaar terechtgekomen. De Franse staat wilde het voor 3,5 miljoen euro kopen, maar Lhéritier bood 7 miljoen. Vervolgens liet hij het waarderen op 12,5 miljoen euro en verkocht 2.500 certificaten van 5.000 euro. Zelf zou hij het schokkende werk nauwelijks hebben gelezen.

De financiering kwam steeds meer onder druk te staan toen zich onvoldoende nieuwe beleggers meldden. Lhéritier probeerde daarom onder meer brieven van Einstein voor 32 miljoen dollar te verkopen aan enkele Amerikaanse miljardairs en filmproducenten. In november 2012 kreeg hij onverwacht financiële ruimte: hij won 169 miljoen euro in de EuroMillions-loterij. Hij had gespeeld met nummers die waren gebaseerd op geboortedata van familieleden. Er is nooit bewezen dat de trekking was gemanipuleerd. Een deel van de winst gebruikte hij om Aristophil tijdelijk overeind te houden.

Onderzoek door media en autoriteiten bracht daarna steeds meer twijfelgevallen aan het licht, waaronder stukken die voor veel hogere bedragen aan beleggers waren doorverkocht dan waarvoor ze waren gekocht. In november 2014 doorzocht de politie locaties in Parijs, Nice, Brussel en Genève. Aristophil ging failliet en Lhéritier werd in 2015 aangeklaagd voor misleidende handelspraktijken en georganiseerde oplichting.

De gevolgen waren groot. Beleggers verloren het grootste deel van hun inleg; 56 veilingen van de collectie leverden tot dusver slechts ongeveer 12 procent van het ingelegde bedrag op. De zaak omvatte uiteindelijk 135.000 manuscripten en naar schatting 1 miljard euro aan investeringen. Een gedupeerde die zijn kapsalons had verkocht, verloor 1,7 miljoen euro en maakte later een einde aan zijn leven.

Na een onderzoek dat elf jaar duurde, veroordeelde de rechtbank Lhéritier op 11 december 2025 aanvankelijk tot vijf jaar gevangenisstraf en een boete van 375.000 euro. Ook een notaris, boekhouder en advocaat die hem hielpen, kregen straffen. Vanwege zijn leeftijd en kwetsbare gezondheid volgde later een schuldbekentenis en een aangepaste straf van drie jaar, waarvan één jaar voorwaardelijk. Het niet-voorwaardelijke deel werd omgezet in huisarrest met een elektronische enkelband in zijn villa in Nice.

Het manuscript van De Sade was toen al geen bezit meer van Lhéritier. Frankrijk kocht het in 2021 voor 4,5 miljoen euro en bracht het onder in de Bibliothèque nationale.