Genezing van diabetes type 1: deze hoogleraar is ervan overtuigd dat het straks kan

In dit artikel:

Immunoloog en hoogleraar Bart Roep van het Leids Universitair Medisch Centrum denkt dat genezing van diabetes type 1 binnen bereik komt. Volgens hem is de ziekte niet één aandoening met één oorzaak, maar bestaat zij uit verschillende varianten die elk een eigen behandeling vragen. Hij zegt dat inmiddels patiënten van diabetes type 1 zijn genezen, al zijn de nieuwe therapieën nog niet breed beschikbaar.

Bij diabetes type 1 valt het afweersysteem de bètacellen in de alvleesklier aan. Die cellen maken insuline, het hormoon dat glucose uit het bloed naar de lichaamscellen helpt transporteren. Een tekort aan insuline veroorzaakt gevaarlijk hoge bloedsuikerwaarden en kan op termijn onder meer schade aan nieren en zenuwen veroorzaken. In Nederland hebben ongeveer honderdduizend mensen de aandoening.

Roep stelt dat de afweer mogelijk niet de oorspronkelijke oorzaak is. Bètacellen produceren onder hoge belasting zeer grote hoeveelheden insuline. Daardoor kunnen fouten ontstaan in de verwerking van het genetische recept voor insuline. Het immuunsysteem zou vervolgens reageren op die afwijkende insuline. Vanuit die visie moet de behandeling zowel de bètacellen beschermen als de afweer bijsturen.

Ongeveer een op de vijf mensen heeft volgens Roep een genetische variant die bètacellen beter tegen stress beschermt. Deze variant verkleint de kans op diabetes type 1 en zorgt er, wanneer de ziekte toch ontstaat, voor dat patiënten doorgaans insuline blijven maken en minder complicaties krijgen. Erfelijke aanleg speelt een rol, maar volgens Roep is diabetes type 1 niet simpelweg erfelijk; een nog onbekende omgevingsfactor lijkt eveneens van belang.

Voor patiënten die vrijwel geen werkende bètacellen meer hebben, ontwikkelt zijn team een behandeling met lichaamseigen stamcellen. Daaruit moeten nieuwe bètacellen worden gemaakt, die vooraf genetisch worden aangepast om stressbestendiger te zijn. Roep kreeg hiervoor vorig jaar 2,5 miljoen euro onderzoeksgeld. Bij andere patiënten zouden nog aanwezige, maar inactieve bètacellen kunnen worden geactiveerd met zogenoemde ‘bionics’: moleculaire dragers die groeistoffen afgeven op plaatsen waar ontsteking is.

Daarnaast werkt het LUMC aan een vorm van ‘omgekeerde vaccinatie’. Daarbij worden afweercellen van de patiënt buiten het lichaam behandeld met vitamine D3. Na terugplaatsing zouden deze cellen het immuunsysteem moeten leren de bètacellen met rust te laten.

De voorgestelde behandelingen bevinden zich nog in ontwikkeling en zijn niet direct beschikbaar. Roep adviseert patiënten voorlopig hun bloedsuiker zo goed mogelijk te regelen. Daarmee kunnen zij de resterende bètacellen minder belasten en mogelijk complicaties beperken. Hij verwacht dat toekomstige patiënten weer zelf insuline zullen kunnen aanmaken, maar benadrukt dat nog moet worden vastgesteld voor wie, wanneer en op welke manier dat mogelijk is.