Genetisch gemodificeerde gewassen straks makkelijker op ons bord

In dit artikel:

Op een akker bij Lelystad testen wetenschappers samen met het ministerie van Landbouw tientallen aardappelrassen die genetisch zijn aangepast om beter bestand te zijn tegen Phytophthora. Deze aardappelziekte kan zich bij nat weer snel verspreiden en een onbeschermd gewas volledig vernietigen. De onderzoekers hopen de verschillen tussen de rassen tijdens de veldproef zichtbaar te krijgen voordat de planten afsterven.

Genetische modificatie verandert het erfelijk materiaal van een organisme, bijvoorbeeld door gunstige eigenschappen toe te voegen of ongewenste eigenschappen uit te schakelen. Dat kan sneller gaan dan klassieke veredeling, waarbij planten worden gekruist en geselecteerd. De techniek kan gewassen mogelijk resistent maken tegen ziekten, waardoor minder pesticiden nodig zijn, en ze beter bestand maken tegen klimaatverandering. Volgens Wageningen-onderzoeker Ania Lukasiewicz is genetische modificatie echter slechts één onderdeel van een bredere verduurzaming, waarin ook minder mest, water en verspilling nodig zijn.

De proef krijgt extra betekenis door nieuwe Europese regels. Het Europees Parlement nam die voor de zomer aan; ze worden medio 2028 van kracht. Gewassen die genetisch zo zijn aangepast dat hun eigenschappen ook via klassieke veredeling hadden kunnen ontstaan, vallen dan in principe onder dezelfde regels als gewone planten. Sterker aangepaste gewassen blijven aan de huidige, strengere regelgeving onderworpen.

Door die versoepeling kunnen meer genetisch aangepaste producten zonder speciale teeltvergunning worden verbouwd en zonder vermelding als genetisch gemodificeerd in de winkel liggen. Nu moet een etiket worden geplaatst wanneer meer dan 0,9 procent van een product uit genetisch gemodificeerde ingrediënten bestaat. Voor gewassen die vanaf 2028 als vergelijkbaar met traditioneel veredelde planten worden gezien, vervalt die etiketteringsplicht.

Onderzoeker Michelle Habets van het Rathenau Instituut waarschuwt dat dit het vertrouwen in de overheid kan schaden. Uit gesprekken met Nederlandse burgers bleek dat zij transparantie en keuzevrijheid belangrijk vinden en genetisch gemodificeerd voedsel gelabeld willen zien. Landbouwexpert Jeroen Candel plaatst bovendien vraagtekens bij de verwachting dat technologie het landbouwsysteem vanzelf duurzamer maakt. Het gekoppelde plan om het pesticidengebruik in 2030 te halveren is inmiddels ingetrokken; een nieuw Nederlands convenant heeft nog geen concrete doelen.