Gemeenten willen dat tabaksindustrie alle opruimkosten van peuken betaalt
In dit artikel:
Gemeenten, het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en waterschappen willen dat tabaksfabrikanten voortaan alle kosten dragen voor het opruimen van sigarettenpeuken in Nederland. Uit een rondgang van de NOS blijkt dat fabrikanten nu ongeveer de helft van de opruimkosten betalen; de rest komt voor rekening van belastingbetalers. Jaarlijks belanden naar schatting honderden miljoenen tot mogelijk 7 miljard peuken op straat, waardoor dit het grootste zwerfafvalprobleem van Nederland is: klein, overal aanwezig en daarom moeilijk te verwijderen.
Peuken vormen bovendien een ernstig milieuprobleem. Filters bestaan uit plastic en bevatten zware metalen en giftige stoffen zoals arseen; via afstromend regenwater belanden ze vaak in watersystemen. Één peuk kan tot ongeveer duizend liter water vervuilen. Gemeenten geven aan dat het huidige aandeel van tabaksfabrikanten – jaarlijks gaat het om zo’n 36 miljoen euro aan schoonmaakkosten – onvoldoende is, mede omdat fabrikanten alleen betalen voor sigaretten die in Nederland zijn verkocht. Door prijsverschillen komen steeds meer sigaretten uit het buitenland; in 2024 was bijna de helft van de verkochte sigaretten in Nederland afkomstig uit het buitenland, waardoor producenten nu nog maar ongeveer de helft van de kosten vergoeden.
De NVRD (ondersteuner van gemeenten bij afvalinzameling) noemt het onlogisch dat vergoeding alleen geldt voor binnenlands verkochte sigaretten en pleit voor volledige vergoeding door de industrie. Ook het ministerie heeft het probleem bij de Europese Commissie aangekaart en de Unie van Waterschappen onderschrijft het principe “de vervuiler betaalt”. De Fair Resource Foundation, die inzet op een verbod op filters, noemt de bijdrage van de industrie een “schijntje”; tabaksbedrijven maken jaarlijks naar schatting tientallen miljarden winst en de werkelijke milieukosten zouden veel hoger liggen dan het bedrag dat gemeenten nu in rekening brengen, omdat veel peuken niet eens worden opgeruimd.
De tabaksindustrie verzet zich. De branchevereniging VSK noemt volledige vergoeding “niet rechtvaardig en proportioneel” en probeert via bezwaarprocedures juist een lagere bijdrage af te dwingen. Een verbod op filters wordt door de sector gezien als een de facto verbod op sigaretten. Gemeenten blijven echter wijzen op de beperkte gezondheidswaarde van filters en pleiten liever voor het volledig afschaffen daarvan; Nederland heeft recent steun uitgesproken voor zo’n verbod op Europees niveau. Rokersgedrag wordt door fabrikanten aangewezen als sleutel voor verbetering, maar gemeenten en milieuorganisaties vinden dat dat de verantwoordelijkheid van producenten niet wegneemt.