Gemeenten schuiven plannen voor azc's massaal op de lange baan: asielopvang wordt heet hangijzer bij verkiezingen
In dit artikel:
Alle 342 Nederlandse gemeenten zouden volgens de Spreidingswet al een vast aandeel asielzoekers moeten huisvesten, maar in de praktijk voldoen de meeste gemeenten daar nog niet aan. Plannen voor nieuwe asielzoekerscentra (azc’s) stagneren door langdurige procedures, vergunningstrajecten, politiek gekissebis en hevige lokale protesten die de afgelopen maanden meerdere keren ontspoorden. Daardoor schuiven gemeenten van Zeeland tot Groningen voorstellen vaak ver vooruit.
Voorbeelden van recent vertraagde of gepauzeerde plannen zijn Houten, Zaltbommel, Venray, Terneuzen, Aalten, Haaksbergen, Amersfoort, Montferland, Neder-Betuwe, het Hogeland, Bladel en Geldermalsen. Ridderkerk legt het plan voor 250 opvangplaatsen stil “tot ná de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026”. Amersfoort heeft een verkennende fase ingezet en onderzoekt eerst tientallen locaties (circa 70) en gesprekken met bewoners; een definitief besluit wordt eveneens na de verkiezingen verwacht. Daarmee dreigt het vraagstuk een prominent verkiezingsthema te worden: uitslagen die raden naar links of rechts doen verschuiven, kunnen besluiten over azc’s direct beïnvloeden.
Sommige gemeenten doorpakken wel: Steenbergen wil in december knopen doorhakken en Utrecht stemde onlangs in met opvang voor 385 mensen, waar weinig verzet was. Veel andere besturen wijzen op de onduidelijke, wisselende houding van Den Haag. Houten maakte haar terugtrekking mede afhankelijk van “aanhoudende onduidelijkheid en het gebrek aan perspectief op steun vanuit het Rijk”. Het demissionaire kabinet kondigde ooit aan de Spreidingswet te willen intrekken, maar dat is niet gebeurd; het is onduidelijk welke sancties volgen als gemeenten blijven weigeren.
In Haaksbergen, waar de opgave 129 asielzoekers is, is de kwestie verworden tot een lokale strijd: de gemeenteraad gaf groen licht voor een referendum over acceptabele opvangvoorwaarden. Raadslid Wesley Uuldriks noemt het “logisch om bewoners erbij te betrekken” na een succesvolle handtekeningenactie; het college waarschuwt dat over de wettelijke plicht voor opvang niet echt een bindend referendum kan worden gehouden. Ook in andere plaatsen, zoals Nijverdal, leidde actieve burgerprotestvoering (door onder meer Johan Stuut) al tot het afblazen van plannen.
Kortom: de combinatie van maatschappelijke onrust, lokale tegenstand en wisselende landelijke beleidslijnen vertraagt de realisatie van verplichte opvangplaatsen en trekt de azc-discussie de komende jaren sterk in verkiezingsbanen. Gemeenten geven aan dat draagvlak onder inwoners cruciaal is voor werkbare opvang, maar dat proces wordt nu vaak uitgesteld tot na de lokale verkiezingen.