Gemeenten komen handen tekort en zoeken naar creatieve oplossingen
In dit artikel:
Nederlandse gemeenten kampen met structureel personeelstekort door vergrijzing, blijvende krapte op de arbeidsmarkt en oplopende werkdruk. Uit onderzoek van A&O fonds Gemeenten blijkt dat ruim een derde van het huidige gemeentepersoneel binnen tien jaar de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, tegenover 23 procent in de totale beroepsbevolking. Daardoor dreigt grote uitstroom van kennis en capaciteit, terwijl het lastig blijft vacatures in te vullen.
De gevolgen zijn al zichtbaar: projecten rond de energietransitie en herinrichting van winkelgebieden kwamen in steden als Utrecht en Arnhem stil te liggen omdat gekwalificeerde ambtenaren ontbreken. Arnhem heeft naar eigen zeggen enkele honderden vacatures per jaar; het vinden van passend personeel lukt niet altijd, wat doorwerking van lopende en nieuwe dossiers belemmert.
Gemeenten zoeken naar creatieve oplossingen. Arnhem startte twee jaar geleden met een gemeentepool: kandidaten worden niet op een concrete vacature geworven maar op motivatie en vaardigheden en stromen zo in verschillende functies en projecten door. Dit trekt mensen uit uiteenlopende vakgebieden die binnen de organisatie kunnen doorgroeien. Een andere proef heet Doorwerkambtenaar: sinds mei vorig jaar werken vier gemeenten (Westland, Rijswijk, Midden-Delfland en Maassluis) twee jaar samen om gepensioneerden (parttime) terug te laten keren, zodat ervaren krachten kennisoverdracht kunnen verzorgen en vacatures tijdelijk worden opgevangen. De belangstelling zou snel toenemen en tientallen gemeenten kunnen volgen.
Kleine gemeenten hebben extra moeite: zij beschikken per vakgebied over maar enkele specialisten, waardoor het vertrek van één persoon een hele functie kan lamleggen. Ze zitten bovendien in een kleine ‘visvijver’ samen met buurgemeenten en concurreren met grotere gemeenten die vaak hogere salarissen bieden voor vergelijkbare functies. Over het algemeen liggen gemeentelijke lonen onder die in het bedrijfsleven, vooral bij schaarse functies als financieel specialisten, juristen en bouwkundigen; structurele salarisverhogingen zijn beperkt door cao-afspraken, publieke budgetten en Rijkssaneringen.
Tegelijk neemt het takenpakket van gemeenten toe — denk aan migratie en de energietransitie — waardoor meer menskracht nodig is. A&O benadrukt dat het om een nieuwe, langdurige uitdaging gaat; gemeenten experimenteren met alternatieven zoals opleiden, inzet van gepensioneerden en flexibele wervingsmodellen om kennisverlies te beperken en continuïteit van dienstverlening te waarborgen.