Gemeenten hebben financiën beter op orde, maar 'nog wel veel werk aan de winkel'

In dit artikel:

Accountantskantoor BDO ziet voorzichtig herstel in de gemeentelijke financiën, maar waarschuwt dat veel problemen blijven. Uit de jaarlijkse doorlichting van alle meerjarenbegrotingen blijkt dat het aantal gemeenten dat de komende jaren een tekort verwacht iets is gedaald: waar een jaar geleden nog zo’n 75% van de gemeenten samen een tekort van circa 5,2 miljard euro voorzag, verwacht nu bijna 70% een gezamenlijk tekort van ongeveer 3,4 miljard over de komende drie jaar. Slechts circa 30% van de gemeenten heeft een positieve meerjarenbegroting.

BDO merkt verschillen tussen gemeenten op. Van de grote gemeenten scoren Dordrecht, Tilburg en Den Bosch het best; Groningen, Leiden en Leeuwarden staan er relatief zwak voor. Bij de kleine gemeenten staat Staphorst bovenaan, Urk onderaan. De oorzaken variëren: sommige gemeenten profiteerden van incidentele meevallers zoals winst op grondverkopen of de verkoop van aandelen in energiebedrijven (bijv. Eneco), wat de cijfers tijdelijk verfraaide. Dordrecht werd expliciet genoemd als winnaar door de verkoop van Eneco-aandelen, terwijl Groningen juist zwaar geïnvesteerd heeft en geen dergelijke bate had.

Tegelijkertijd zijn de gezamenlijke gemeentelijke reserves opgelopen naar ongeveer 43 miljard euro, zo’n 2 miljard hoger dan eerder. BDO waarschuwt dat het inzetten van die spaarpotten om structurele tekorten te dichten slechts schijnoplossing is: “schijncomfort”, aldus een woordvoerder, omdat geld vaak bestemd is voor investeringen of groot onderhoud. Veel begrotingen bevatten bovendien onduidelijke of onvolledige inventarisaties van toekomstige kosten (bijvoorbeeld voor sporthallen, zwembaden, scholen), en soms ontbreken gebouwen zelfs op de boeken, waardoor risico’s verborgen blijven.

Met gemeenteraadsverkiezingen in het vooruitzicht stellen veel colleges moeilijke keuzes uit; BDO verwacht dat pas volgend jaar duidelijk wordt welke structurele maatregelen worden genomen. Het advies van de accountants is helder: begroten vanuit taken en benodigde middelen, niet vanuit wat er beschikbaar lijkt, en provincies moeten strenger toetsen op kwaliteit en volledigheid van de gemeentelijke begrotingen en balanspositionering van vastgoed.