Gemeentelijke supermarkt als antwoord op dure boodschappen: New York en Toronto proberen het - kan dit ook in Amsterdam?

In dit artikel:

Steden in de VS en Canada zoeken naar een opvallend antwoord op de sterk stijgende voedselprijzen: gemeentelijke supermarkten. In New York wil burgemeester Zohran Mamdani in elk van de vijf stadsdelen zo’n winkel openen, te beginnen in Harlem. De gemeente betaalt de grond en bouw, blijft eigenaar en laat een private partij de winkel runnen, maar dan wel met strengere eisen: basisproducten moeten goedkoper zijn dan bij concurrenten en de winkels krijgen geen huur of onroerendzaakbelasting. Ook Toronto werkt aan een proef met vier gemeentelijke supermarkten, vooral in armere wijken met weinig goed winkelaanbod.

De plannen komen voort uit grote onvrede over de prijsstijgingen. In Canada zijn boodschappen sinds 2021 ruim 30 procent duurder geworden en voedselbanken zien recordaantallen bezoekers. Volgens deskundigen raakt de inflatie inmiddels niet alleen arme huishoudens, maar ook de middenklasse, waardoor politieke druk toeneemt. Tegelijk is de bedoeling breder dan armoedebestrijding: de publieke supermarkt moet ook de macht van grote supermarktketens doorbreken.

Toch is er kritiek op de haalbaarheid. Kleine gemeentelijke winkels kunnen lastig echt goedkoper inkopen, waardoor structurele subsidie waarschijnlijk nodig blijft. In Europa zou een dergelijk model bovendien sneller botsen met mededingingsregels, zegt politicoloog Herman Lelieveldt. Hij wijst er ook op dat Nederland, anders dan Noord-Amerika, geen echte voedselwoestijnen kent en dat hier eerder inkomens dan supermarktprijzen het probleem vormen. Wel ziet hoogleraar Jeroen Candel de discussie als een kans om opnieuw na te denken over een grotere rol van de overheid in voedselzekerheid, bijvoorbeeld via schoollunches of andere publieke voorzieningen.