Gehaktbal moet wijken in nieuw advies Voedingscentrum. Schijf van Vijf houdt meer rekening met gezondheid en planeet
In dit artikel:
Het Voedingscentrum heeft de Schijf van Vijf aangepast: Nederlanders zouden hun vleesconsumptie moeten terugbrengen van ongeveer 500 gram per week naar maximaal 300 gram, waarvan niet meer dan 100 gram mager rood vlees (varken of rund) mag zijn. Het advies voor kaas is gehalveerd, terwijl de aanbeveling voor peulvruchten (linzen, bonen e.d.) verdubbeld is. Dit staat haaks op het huidige eetpatroon: gemiddeld eten Nederlanders ruim 600 gram vlees per week en gebruiken ze peulvruchten nog maar zelden (ongeveer 50 gram per week).
De herziening is deels ingegeven door duurzaamheidsargumenten en is grotendeels onderbouwd met inzichten uit het Eat Lancet-rapport: minder rood vlees en suiker en meer groente, fruit, noten en peulvruchten zouden zowel de menselijke gezondheid verbeteren als de milieudruk verminderen. Marije Verwijs van het Voedingscentrum benadrukt dat gezond en duurzaam steeds meer samenlopen en moedigt mensen aan stapje voor stapje te experimenteren met plantaardige eiwitten in plaats van hun hele eetpatroon plotseling om te gooien.
Praktische invullingen van die verschuiving zijn al zichtbaar. Vivian Keulaars van evenementenlocatie De Melkfabriek in Bunne kookt bewust plantaardig: simpele vervangers zoals zongedroogde tomaatjes in plaats van spekjes of champignons in plaats van kip, én zelfgemaakte groenteburgers op basis van peulvruchten. Zij vermijdt ultrabewerkte vleesvervangers en werkt biologisch en seizoensgebonden.
Voor akkerbouwers levert de vraag naar eiwitgewassen zowel kansen als problemen op. Garbrand Meijer uit Usquert teelt onder het Groningse eiwitprogramma erwten, veldbonen en zelfs kikkererwten; hij prijst de gewassen om hun snelle groei, bodemvoordelen en stikstofkringloop. Tegelijkertijd is de markt ongunstig: opbrengsten fluctueren sterk, prijzen dalen en subsidies zijn gekrompen, waardoor telen momenteel vaak verliesgevender is dan grond braak laten liggen. Meijer hoopt dat een stijgende consumentenvraag de teelt economisch aantrekkelijker maakt, al blijft hij persoonlijk vlees eten.
Er is ook verzet: slager Henk Bating uit Assen noemt het advies onrealistisch en waarschuwt voor gezondheidsrisico’s zoals een tekort aan vitamine B12 bij te strikt vegetarisch eten. Het Voedingscentrum weerlegt dat vlees en kaas onmisbaar zijn; eiwitten en B-vitamines zijn ook via andere producten of supplementen binnen te krijgen en sommige voedingsmiddelen (zuivel, vette vis) laten wél duidelijke gezondheidsvoordelen zien.
Kortom: het nieuwe advies streeft naar een koolstof- en gezondheidsvriendelijker voedingspatroon, maar succesvolle verschuivingen vereisen niet alleen gedragsverandering door consumenten, maar ook marktmechanismes, prijsprikkels en mogelijk beleid om boeren en voedselketens mee te laten bewegen.