Geert Mak: 'Trump legt de basis voor een wereldkalifaat onder zijn leiding'
In dit artikel:
Geert Mak, de Nederlandse schrijver en Amerika-kenner, waarschuwt dat de internationale orde die na de Tweede Wereldoorlog werd opgebouwd, serieus wordt aangevreten door de huidige Amerikaanse politiek onder leiding van Donald Trump. In een gesprek in Amsterdam, in de week van de hoogspanning rond Davos (2025), beschrijft Mak hoe instituties als de NAVO en de Verenigde Naties onder vuur liggen en noemt hij Trump een “mad king” vanwege diens egocentrische, theatrale optreden en zijn neiging tot willekeurige machtspolitiek.
Mak plaatst Trumps recente gedrag — van zijn provocaties in Davos tot een bizarre brief aan de Noorse premier en een AI-geprinte afbeelding van Europese leiders in het Oval Office — in een bredere trend van afnemend respect voor diplomatieke regels en multilaterale instituties. Waar Roosevelt en Churchill na 1943 een stabiel institutions- en regelgebaseerd wereldsysteem hielpen leggen, ziet Mak nu een proces dat dat systeem uitholt: leiderschapsstijl die inzet op show, korte deals en snelle symboolpolitiek in plaats van langdurig vredeswerk. Trumps initiatief voor een eigen ‘Vredesraad’ interpreteert Mak als vernietigend voor de VN en als een poging om internationale besluitvorming naar zijn persoonlijke speelveld te trekken.
Tegelijk wijst Mak op factoren die Trumps meest extreme ambities tot dusver nog afremmen: de reactie van de financiële markten, de militaire instellingen en het gebrek aan willige uitvoerders binnen het Amerikaanse apparaat. Nadat markt- en militaire signalen negatief reageerden, leek Trump soms terug te deinzen — een tactiek die volgens Mak paste bij zijn verleden als zakenman. Maar die terugtrekkingen zijn tijdelijk; de structurele gevaren blijven omdat Trump volgens Mak verslaafd is aan aandacht en bereid is grote chaos te creëren om noodmaatregelen te legitimeren.
Binnenlands in de VS ziet Mak al verontrustende tekenen van een geleidelijke erosie van de democratische controles. Gebeurtenissen als de inzet van immigratiehandhavers in Minneapolis en het gebruik van macht om politieke doelen te bereiken, zetten volgens hem alarmbellen: de stap naar het vormen van een persoonlijke, represieve macht — wat hij vergelijkt met een Sturmabteilung — is reëel. Waar veel Amerikanen dat gevaar nog lauw beantwoorden, vermoedt Mak dat het risico op institutionele ontwrichting toeneemt.
Voor Europa betekenen deze ontwikkelingen een harde confrontatie met afhankelijkheid en inertie. Mak hekelt het langdurige Europese vertrouwen op Amerikaanse militaire aanvoer en technologische afhankelijkheid (voorbeeld: F-35) en waarschuwt dat Europa snel moet werken aan strategische autonomie. Hij pleit voor zowel praktische als symbolische tegenreacties op Trumps spektakelpolitiek: snelle, zichtbare Europese optredens (bijvoorbeeld massale bezoeken aan Groenland) en tegelijk een versnelde opbouw van militaire, technologische en economische veerkracht. Volgens Mak is het onhoudbaar dat nationale vetorechten en gefragmenteerde defensie-oplossingen de EU lamleggen wanneer snel geopolitiek handelen nodig is.
Mak ziet in sommige reacties een begin van verandering: landen en bedrijven in Europa werken nu actief aan ontkoppeling van Amerikaanse toeleveringslijnen; Canada wordt geprezen als voorbeeld van snelle, coherente beleidsaanpassing; en politici die pragmatisch beginnen te handelen (hij noemt Giorgia Meloni als voorbeeld) kunnen een motor van gedragsverandering zijn. Tegelijk ontbreekt Europa vaak aan leiders met theatrale uitstraling die publiek kunnen mobiliseren — figuren als Churchill of Roosevelt — al gelooft Mak dat er zich weer leiders kunnen aandienen die meer charisma en daadkracht combineren met de Europese gewoonte van overleg en regels.
Historisch gezien plaatst Mak zijn zorgen naast het thema van zijn nieuwste boek Wisselwachter (april 2025), waarin hij de rol van Franklin D. Roosevelt en zijn omgeving in de jaren 30 en 40 beschrijft. Die periode markeerde volgens hem de opbouw van een stabiele wereldorde. De huidige koerswijzigingen onder Trump ziet hij als een abrupt en potentieel destructief breukpunt met dat verleden.
Concluderend: Mak is somber maar scherpzinnig — hij waarschuwt dat de combinatie van een onvoorspelbare Amerikaanse president, institutionele verzwakking en Europese traagheid een gevaarlijke mix vormt. Europa heeft volgens hem geen tijd te verliezen: het moet zowel symbolisch als structureel reageren, zijn afhankelijkheden afbouwen, bevoegdheden centraler en sneller kunnen inzetten en investeren in brede maatschappelijke en economische weerbaarheid om politieke en militaire schokken te kunnen doorstaan.
Kort profiel: Geert Mak (Vlaardingen, 1946) is een bekende Nederlandse journalist en non-fictieauteur. Zijn nieuwste boek Wisselwachter (2025) behandelt de politieke geschiedenis rond Roosevelt en de naoorlogse ordening en telt 624 pagina’s.