Geen loon en zelf opdraaien voor schade: wat houdt het recht op staken precies in?

In dit artikel:

In België neemt het aantal stakingsdagen sterk toe: 2025 was een recordjaar en ook in 2026 zijn er veel acties. Toch staat het recht op staken niet letterlijk in een Belgische wet. Arbeidsrechtadvocaat Nele Van Kerrebroeck legt uit dat het als fundamenteel recht wordt erkend, onder meer op basis van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het gaat om een individueel, maar niet onbeperkt recht: misbruik is niet toegestaan.

Afspraken over stakingen staan doorgaans in collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s), waardoor de regels per sector kunnen verschillen. Een staking is meestal collectief, tijdelijk en opzettelijk, en dient als drukmiddel. In tegenstelling tot veel andere Europese landen geldt in België geen proportionaliteitsvereiste: werknemers mogen in principe om uiteenlopende redenen staken.

Gewoonlijk proberen vakbonden eerst tot een verzoening met de werkgever te komen. Als dat mislukt, kondigen ze de staking officieel aan via een aangetekend schrijven, zodat de werkgever zich kan voorbereiden. Gebeurt dat niet, dan spreekt men van een wilde staking. Sinds een arrest van het Hof van Cassatie uit 1981 vallen ook zulke acties onder de bescherming van het stakingsrecht.

Tijdens een staking hebben werknemers geen recht op loon. Vakbondsleden kunnen wel een belastingvrije stakingsvergoeding van doorgaans 30 tot 45 euro per dag ontvangen. Bij een wilde staking moet de vakbond de actie achteraf erkennen voordat die vergoeding wordt toegekend.

Individuele stakers blijven verantwoordelijk voor geweld, vandalisme of andere schade; vakbonden kunnen daarvoor niet rechtstreeks aansprakelijk worden gesteld. Ook mogen stakers werkwillige collega’s principieel niet verhinderen hun werkplek te betreden. Een werkgever kan een gerechtsdeurwaarder inschakelen en vervolgens in kortgeding vragen om een stakingspiket te laten opheffen.