Geen absolute meerderheid, maar AfD-zege laat Duitse politiek op grondvesten trillen

In dit artikel:

De deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt hebben een historische overwinning voor de rechts-radicale AfD opgeleverd. Volgens de voorlopige uitslag kreeg de partij bijna 44 procent van de stemmen en 39 van de 83 zetels. Daarmee wordt AfD-leider Ulrich Siegmund de grootste politieke speler, maar heeft zijn partij net geen absolute meerderheid en kan zij niet zelfstandig regeren.

Een regering met de AfD komt toch dichtbij. Het populistische BSW haalde onverwacht nipt de kiesdrempel en krijgt naar verwachting vijf zetels. De partij heeft eerder aangegeven de AfD mogelijk aan de macht te willen helpen, maar houdt zich daar nu nog over op de vlakte. Een alternatief is een brede coalitie van alle andere partijen, maar door onderlinge blokkades lijkt dat weinig haalbaar. Daardoor dreigt een langdurige formatie en mogelijk een maandenlange politieke impasse.

De uitslag geldt als een zware klap voor de Duitse politiek. De AfD is vooral in Oost-Duitsland sterk, waar veel kiezers zich achtergesteld voelen, maar de omvang van de overwinning kwam voor velen als een verrassing. De zogenoemde Brandmauer, waarbij andere partijen samenwerking met de AfD uitsluiten, heeft de opmars niet gestuit. Ook waarschuwingen over extreemrechtse contacten, pro-Russische standpunten en mogelijke belangenverstrengeling hielden kiezers niet tegen. De CDU, die met strenger asielbeleid de AfD wilde terugdringen, verloor juist fors.

De uitslag verhoogt de druk op bondskanselier Friedrich Merz. Binnen de CDU en onder kiezers bestaat al langer onvrede over zijn leiderschap; oproepen tot zijn vertrek zullen naar verwachting sterker worden. Tegelijk voelt de AfD zich gesterkt en kan de uitslag haar radicale vleugel verder aanmoedigen.

Siegmund zegt bereid te zijn samen te werken, maar alleen als de plannen van de AfD worden uitgevoerd. Die omvatten onder meer aparte schoolklassen voor asielkinderen, een verbod op regenboogvlaggen in scholen, beperkingen voor de publieke omroep en het schrappen van subsidies aan organisaties die de partij als ‘anti-Duits’ beschouwt. Sommige voorstellen vallen onder de landelijke bevoegdheid of zijn vermoedelijk ongrondwettelijk. De huidige deelstaatregering heeft daarom al maatregelen genomen om onder meer de rechterlijke macht, de publieke omroep en politieke educatie te beschermen.

De regeringsvorming kan lang duren, omdat er geen wettelijke termijn is voor de verkiezing van een nieuwe premier. Over twee weken volgen verkiezingen in Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren. Daar groeit de AfD eveneens, maar volgens peilingen maken de regeringspartijen er nog kans op de overwinning.