Geef kinderen het recht op spelen terug | opinie

In dit artikel:

Ongeveer 400.000 Nederlandse kinderen spelen nauwelijks buiten, terwijl spelen een vastgelegd kinderrecht is en cruciaal voor gezondheid en ontwikkeling. In een oproep van orthopedagoog Louise Berkhout en adviseur Froukje Hajer staat het belang van spelen centraal: het gaat niet om luxe maar om een levensbehoefte die op veel plekken wordt weggedrukt door ruimtelijke en bestuurlijke keuzes.

De komende maanden beslissen gemeenten over woningbouw, groenvoorziening en verkeersinrichting — beslissingen die lange tijd zichtbaar blijven en direct invloed hebben op speelruimte. Uit onderzoek van Jantje Beton blijkt dat in dichtbebouwde wijken vaak veilige plekken ontbreken en dat druk verkeer kinderen binnenshuis houdt, waar schermen de overhand krijgen. Dat heeft concrete gezondheidsgevolgen: minder beweging vergroot risico’s, veel schermtijd hangt samen met slaapproblemen, hoofdpijn en een stijging van bijziendheid; daglicht en ver kijken zijn belangrijk voor de ogen.

Niet alle kinderen ervaren de openbare ruimte hetzelfde. Tienermeiden mijden regelmatig ontmoetingsplekken uit onveiligheidsgevoel of omdat jongens de ruimte domineren. Speelvoorzieningen zijn vaak ontoegankelijk voor kinderen met een beperking. Ook socio-economische verschillen spelen: kinderen uit lagere inkomensparticiperen minder in kunst- en cultuuractiviteiten door financiële en bereikbaarheiddrempels, waardoor ze ontwikkelkansen missen. Voor kinderen in asielzoekerscentra is spel vaak geen prioriteit, terwijl het juist hun mentale weerbaarheid kan versterken; organisaties als War Child boden in 2025 op 58 COA-locaties het programma TeamUp aan om zowel spel als beweging in te zetten voor mentaal welzijn.

Daarnaast verandert digitalisering het speelveld. Digitale middelen kunnen leren en contact vergemakkelijken, maar veel online omgevingen zijn ontworpen met commerciële in plaats van kinderbelangen, wat risico’s voor privacy en welzijn oplevert.

Berkhout en Hajer pleiten voor een geïntegreerde aanpak: spel mag niet tussen de beleidsterreinen gezondheid, ruimtelijke ordening, onderwijs, sport, cultuur en jeugdzorg terechtkomen. Zonder samenwerking verdwijnen speelplekken sneller voor parkeerplaatsen of bouwprojecten. Overheden moeten bij keuzes expliciet rekening houden met het recht op spelen en ruimte, tijd en mogelijkheden scheppen zodat kinderen zelfstandig kunnen ontdekken en ontmoeten.

Wie nu investeert in speelruimte investeert volgens de auteurs ook in een gezondere, veerkrachtigere samenleving op de lange termijn. Het essay staat in de bundel Meer spelen, gezond opgroeien, die op 25 juni aan minister Mirjam Sterk van VWS wordt aangeboden door Platform Ruimte voor de Jeugd; de bundel bevat bijdragen van negentien onderzoekers en is mede geredigeerd door Ton Liefaard, Louise Berkhout, Froukje Hajer en Pauline van der Loo (Jantje Beton).